Erdogan şerê xwe yê li dijî hemwelatiyên LGBT yên Tirkiyeyê gihand Neteweyên Yekbûyî

Di 13ê îlona 2026an de, saet 1ê şevê, polîsên Tirkiyeyê ketin nivîsgehên komên mafên LGBT û HIVê li pênc bajaran. Neh roj şûnda, Serokê Tirkiyeyê Recep Tayyip Erdoğan li Encûmena Giştî ya Neteweyên Yekbûyî got ku “siyasetên cîhanî yên bêalîkirina zayendê … bûne dorpêçek ku zarokên bêsûc, ligel saziya malbatê, dike hedef.” Çaresera wî: parastina malbata ku ji mêrek û jinekê pêk tê.

Wî behsa êrîşan nekir. Ji bo kesên LGBT li Tirkiyeyê, xeter êdî ne tenê gotinî ye. Hikûmeteke ku doktrîna îslamî kiriye siyaseta dewletê, wê bi destê polîs û dozgeran bicih tîne, civaka sivîl a LGBT hildiweşîne, bi tawanbarkirinên bi hincet homoseksuelî û nasnameya LGBT dike sûc, û desthilatê li ber xwe kom dike. Ev yek serweriya hiqûqê ji bo kesên LGBT û mafên bingehîn ên hemû hemwelatiyên Tirkiyeyê dixe xeterê, bi êrîşkirina li ser çalakvan û komên ku kesên LGBT temsîl dikin û piştgirî didin wan. Ewên ku hatine girtin tu malbatê naxin xeterê; mafên wan, mîna yên her kesî, li sînorê Tirkiyeyê naqedin.

Ew bi bêdengkirina şahidan dest pê kir. Di 12ê îlonê de, dadgehekê malper û hesabên medyaya civakî yên komên LGBT asteng kirin, û di nav çend saetan de polîs ket dewrê. Wan êrîşî heft komên mafên LGBT, du rêxistinên HIVê, û bar û klûbên şevê kirin. Di nav hedefan de LİSTAG jî hebû, komeleyeke ji malbat û hevalên kesên LGBT. Wezîrê Dadê Akın Gürlek navê operasyonê kir “Malbata Min Ewle Ye”, ew bi “Dehsaliya Malbat û Nifûsê” ya Erdoğan a 2026–2035an ve girê da, û got ku ew komeleyên ku “LGBT û bêexlaqiyê belav dikin” dike hedef.

Bi kêmanî 116 kes li 15 parêzgehan hatine girtin, bi kêmanî 83 kes hê jî di girtîgeha beriya darizandinê de ne, û lêkolîn li ser zêdetirî 160 kesan tê kirin. Komên LGBT behsa lêgerînên laşî yên bi rûtkirinê, piçûkxistin û tecrîdkirinê di dema binçavkirinê de dikin. Piraniya girtiyan jinên trans in, ku bi fuhûşê, an jî bi sûcên narkotîk, bêexlaqî û qanûna komeleyan hatine tawanbar kirin. Komeleya Mafên Mirovan a Tirkiyeyê got ku tawanên wek “avakirina rêxistineke sûcdar” hatine zêdekirin da ku tevahiya civakekê sûcdar bê hesibandin. Dozgeran Kaos GL, rêxistina herî sereke ya LGBT ya Tirkiyeyê, bi weşandina naveroka bêexlaqî ya ku dikare ji aliyê giştî ve, di nav de zarokan jî, bê gihîştin tawanbar kirin.

Di nav endamên Kaos GL yên girtî de Nedime Erdoğan jî heye, dayika kesekî LGBT, ku dibêje ew tevlî bûye da ku kesên LGBT û malbatên wan bi hev re bimînin. Rojnamevan Tuğba Tekerek ji ber gotareke serbixwe ya ku du sal berê di Kaos GLê de hatibû weşandin hat girtin. Operasyoneke bi navê “Malbata Min Ewle Ye” dayikek ji ber ku malbata xwe yekpare bihêle xistiye girtîgehê.

Rayedaran bi kêmanî 419 hesabên medyaya civakî asteng kirin an jî sînordar kirin. Polîs li derveyî dadgeha Çağlayanê ya Stenbolê zêdetirî 100 xwepêşander girt, û Gürlek lêkolînerên sûcên aborî li ser fînansekirina biyanî ya van koman, ku qanûnî ye, bi kar anî. Dozgeran li Mersînê ji bo hilweşandina du komeleyan dest bi gavên qanûnî kirin.

Di 2020an de, Diyanet, saziya olî ya dewleta Tirkiyeyê, di xutbeyeke Remezanê de ragihand ku Îslam homoseksueliyê şermezar dike. Dema ku Baroya Enqereyê îtîraz kir, dozgeran li ser parêzeran lêkolîn vekir, û Erdoğan rexnekirina serokê Diyanetê wek êrîşek li ser dewletê û li ser Îslamê binav kir û got ku xutbe ji bo hemû kesên ku xwe wek misilman bi nav dikin girêdayî ye. Di 2021ê de, Erdoğan ji Peymana Stenbolê ya li dijî şiddeta li ser jinan vekişiya, ku Serokatiya Ragihandinê ya wî got ew ji aliyê kesên ku “hewl didin homoseksueliyê normal bikin” ve hatiye revandin. Di 2025an de, Diyanetê ji her mizgeftekê re xutbeyek şand ku “bêzayendkirin” wek yek ji mezintirîn xetereyên li ser mirovahiyê bi nav dikir.

Pêşnûmeyeke qanûnê ya 2025an a ku derketibû derve, dê ji bo tevgera “li dijî zayenda biyolojîk û exlaqê giştî” heta sê salan cezayê girtîgehê ferz bikira. Civaka sivîl ew ji pakêtên dadwerî yên li pey hev derxist. Ji ber vê yekê, Enqereyê amûrên xwe guhertin. Tirkiye ji aliyê destûrî ve laîk dimîne, û têkiliyên hevzayend qanûnî ne. Lê belê biryareke ji minbera dewletê bûye xaleke axaftinê ya serokomariyê, paşê bûye teoriya “bêexlaqiyê” ya dozgerekî, û paşê jî bûye êrîşeke beresibeh. Doktrîna îslamî wek ku qanûn be tê bicihanîn. Encam: dibe ku kesên LGBT ji aliyê qanûnî ve hebin, lê nikarin xwe birêxistin bikin, biweşînin, fînanse bikin, an jî xwepêşandanê bikin.

AKPya Erdoğan beriya hilbijartinan êrîşên dijî-LGBTê tûjtir kiriye da ku bingeha xwe ya muhafezekar li dora xwe kom bike. Hikûmet kêmbûna rêjeya zayînê sûcdar dike, her çend xetereyên rastîn ên li ser malbatên Tirkiyeyê bi rastî hejarî, nestaqemî û şiddeta li ser jinan bin. Sûcdarkirina kêmaniyan ji bo hilweşîna neteweyî amûreke otorîter a kevn e.

Li Neteweyên Yekbûyî, Erdoğan ev proje bi qada cîhanî ve berdest kir. Dema ku Encumena Mafên Mirovan a NYê di 2016an de pisporek li ser şiddeta dijî-LGBTê destnîşan kir, endamên Rêxistina Hevkariya Îslamî (OIC), ji bilî Albanyayê ku pirraniya wê misilman e, hewl dan wê asteng bikin. Li dûrtirîn xala xwe, doktrîna îslamî ya ku ji aliyê dewletê ve tê ferz kirin kujer e. Komîsyona Amerîkayê ya Azadiya Olî ya Navneteweyî (USCIRF) deh welatan dihejmêre ku têkiliyên hevzayend wek sûcê ku bi cezayê îdamê tê cezakirin dibînin, hemû jî şiroveyên fermî yên şerîetê wek sedem nîşan didin. Tirkiye hê ne li wir e, lê arastey diyar e. Xeter ew e dema doktrîna îslamî wek hêza dewletê tê bikaranîn.

Mafên LGBT mafên mirovan in, û hevpeymanên Tirkiyeyê dest pê kirine vê yekê bibêjin. Komîserê Mafên Mirovan yê Encûmena Ewropayê got ku nirxên malbatî û parastina zarokan bi tena serê xwe nikarin sînordarkirina mafan rewa bikin. Şeş hikûmetên ewropî kirinên Enqereyê wek “pir xemgînker” binav kirin, û raportorê Parlementoya Ewropayê hişyarî da ku Tirkiye ber bi “rêyeke tarî” ve diçe. Brukselê, ku ji Enqereyê re bîr xistiye ku berendam divê rûmeta mirovî bêyî temaşekirina meyla zayendî rêz bikin, divê azadkirina çalakvanên girtî bike şertê pêşveçûna endametiyê.

Washington divê wêdetir biçe. Şermezarkirin li wir du-partîtî ye. Nûner Carlos Giménez (R-Fla.) û Congressional Equality Caucus deng bilind kirine, û Sen. Jeanne Shaheen (D-N.H.) bang li derbasbûna Global Respect Act dike, ku bi Senator Lisa Murkowski ya Komarparêz a Alaskayê re bi hev re tê birêvebirin, da ku ceza li rayedarên biyanî yên ku destdirêjiyê li kesên LGBT dikin bê birîn. Congress divê wê derbas bike, û rêveberiya Trump divê rasterast zextê li Enqereyê bike. Hevpeymaneke NATOyê û berendameke Yekîtiya Ewropayê ku kêmaniyekê dixe girtîgehê û Amnestyê bêdeng dike, tu mafê wê tune ku Îsraîlê bi “hişmendiyeke jenosîdal” tawanbar bike, wek ku Erdoğan li NYê kir, tiştê ku bû sedema vekişîna Îsraîlê ji salonê.

Wek ku çalakvanekî Kaos GL li ser pêşnûmeyeke berê got: “Ev pêşnûmeya qanûnê ne li ser parastina malbatan e, ew li ser sûcdarkirina hebûnê ye.”

Erdoğan ji NYê re got ku zarok û malbat di bin dorpêçê de ne. Li Tirkiyeyê, ew di bin dorpêçê de ne. Dorpêç ji qesra serokomariyê tê.