Çawa berdestxistina Mokhayê ji aliyê Hûsiyan ve tê rawestandin û keştîvaniya Behra Sor tê parastin
Amerîka divê bi hêzên Tihamî û civakên herêmî yên li dirêjahiya qerexa Tihamayê re hevkariyeke ewlehiyê saz bike.
Abdulmajeed Zubah nivîskarekî siyasî yê Yemenî ye û serokê Weqfa Tîhamayê ya Maf û Azadiyan (Tihama Foundation for Rights and Freedoms) e.
Hûsiyan bi salan çiyayên Yemenê bi kar anîne da ku êrîşên li ser keştîvaniya bazirganî piştgirî bikin. Ya ku guheriye, ew e ku şer niha li ku derê veguheztinê ye.
Mokha, gundekî masîgiriyê yê kevnar li ser Bab el-Mandebê, heta îro navenda Parêzvanên Komarê (Republican Guards) bû, di bin fermandariya Tareq Salih de, biraziyê serokê berê Elî Ebdullah Salih û fermandarê niha yê Berxwedana Niştimanî. Salih bi hevrêziya nêzî bi Hêzên Başûr ên di bin fermandariya Aidarous Zubaydi de xebitî da ku li ber Hûsiyan bisekine. Lêbelê, dûrxistina bi zorê ya Zubaydi ji aliyê Erebistana Siûdî ve، ji ber girêdanên wî yên nêztir bi Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî re û sempatîya wî ji bo xweseriya başûr، eger ne serxwebûn be jî، Salih û Mokha bêtir tenê hişt. Îro, Siûdiyan bedela kiryarên xwe da، yên ku bûn sedema zincîra bûyeran a ku bi girtina Mokhayê bi dawî bû.
Eger Hûsî bilindahiyên nû yên li dora Mokhayê di destê xwe de bihêlin, ew dikarin cih û deverên xwe yên gulebarankirinê ji bilindahiyên hundirîn ên dûrtir ber bi cihên bilind ên nêzîktirî rêyên deryayî yên tengavê ve biguhezînin.
Bi salan e Hûsî dikarin ji kûrahiya Yemenê mûşek û dronan biavêjin. Lê cihên nêzîkî qeraxê hawirdoreke leşkerî ya cuda diafirînin. Bilindahiyên nêzî avê dikarin dîtineke rasterast li ser rêyên qeraxê, bender û qada deryayî ya nêz peyda bikin. Ev dikare şiyana hêzên Hûsiyan zêde bike ku tevgerê li dirêjahiya qeraxê çavdêrî bikin، da ku hêmanên leşkerî yên li nêzî perava avê baştir biparêzin.
Ev bi taybetî li Bab el-Mandebê girîng e, yek ji girîngtirîn tengavên deryayî yên cîhanê. Tengav Behra Sor bi Kendava Edenê ve girêdide û li tenişta deşta qeraxê ya Tihamayê ye. Her hêzeke leşkerî ya ku bikaribe li dora rêyên wê hebûneke berdewam saz bike, dikare kontrola erdê bi zextê li ser trafîka deryayî ve girêbide.
Di 9ê Tebaxa 2026an de, Hûsiyan êrîşeke mezin li ser bendera Mokhayê kir ku tê de mûşekên balîstîk, dron û qeyikeke bi teqemenî barkirî hatin bikaranîn. Du roj şûnda, êrîşeke Hûsiyan li ser keştiya barhilgir a xwedîtiya Misirê Tihamah li nêzî Girava Perîmê li Bab el-Mandebê bû sedema kuştina çar endamên ekîbê û du rizgarkarên yemenî. Eger koalîsyona Erebî û Rojava dereng bikevin û rê bidin Hûsiyan ku kontrolê xurt bikin, bûyera Tihamahê dikare bibe tiştekî rojane.
Tehranê bi salan xebitî ku Hûsiyan bike hevparekî herêmî yê bi şiyan, bêyî ku hêzeke deryayî ya îranî ji bo kontrolkirina Bab el-Mandebê bişîne. Piştgiriya Îranê ya ji Hûsiyan re çek, perwerde û alîkariya îstîxbaratî tê de hebû. Pozîsyoneke xurttir a Hûsiyan li nêzî tengavê wê desthilatdariya Tehranê zêde bike ku rêyeke din a girîng a keştîvaniyê bigire، bêyî ku Îran hewce bike hêzên xwe li wir bi cih bike.
Dewletên Yekbûyî hişyarî daye ku metirsiya Hûsiyan li ser keştîvaniya bazirganî hîn jî çalak e. Hişyariya niha ya Rêveberiya Deryayî ya Amerîkayê (U.S. Maritime Administration) zêdetirî 100 êrîşên Hûsiyan li ser keştiyên bazirganî di navbera Mijdara 2023an û Cotmeha 2025an de tomar kirine, ku bandor li zêdetirî 60 welatan kiriye. Divê şirketên keştîvaniyê niha li benda astengiyên zêdetir bin، dibe ku di astekê de ku li Tengava Hurmuzê qewimî.
Kontrolkirina cihên bilind ên nêzî avê ji aliyê Hûsiyan ve dikare pêşbazî û metirsîya Hûsiyan mezintir bike û keştîvaniyê bixe nav berfirehiya kom-dronên kurt-dûr ên bi dîtina rasterast. Herwiha, ew dikare rê li ber mînkirinê veke, bi awayekî ku stratejiya Îranê ya li dirêjahiya Tengava Hurmuzê dubare dike. Astengkirina Hûsiyan hewceyî hewldaneke pir-aliyî ye.
Divê Dewletên Yekbûyî hevkariyeke ewlehiyê ya rasterast bi hêzên Tihamî û civakên herêmî yên li dirêjahiya qeraxa Tihamayê re saz bike, û piştgiriya hewayî peyda bike da ku hêzên herêmî bikaribin axa xwe vegerînin û biparêzin. Perwerde, pîşeyîkirin û piştgiriya îstîxbaratî dikarin li dû wê werin.
Divê Erebistana Siûdî berdewamkirina piştgiriya darayî ya ji hikûmeta Yemenê re bi reforman ve girêbide, tê de vegera Encumena Serokatiyê ya Rêberiyê û saziyên hikûmetê bo Yemenê, kêmkirina tayînkirinên bêhewce yên patronajê di sektora giştî de, û armancên zelal ji bo reforma sazûmanî û aborî. Divê Riyadh bandora û karîgeriya hêzên yemenî bixe pêşîn, ne li ser fikarên xwe yên ji kêmbûna bandora Emîrtiyan.
Di dawiyê de, divê Tareq Salih berêrîşa xwe bi Mokhayê sînordar neke. Eger ew bi rastî ciddî ye ku kontrola Hûsiyan bixe bin pirsê, divê ew bala siyasî û leşkerî ya mezintir ber bi deverên nêzîkî Sana’a ve bide, cihên ku girêdanên wî yên eşîrî lê hene. Ev tor dikarin alîkarî bikin ku piştgiriya herêmî were seferberkirin û bingeha leşkergirtina Hûsiyan lawaz bibe، ya ku ji bo hêza mirovî bi giranî xwe dispêre civakên eşîrî û herêmî.
Zêdekirina zextê li dora deverên wekî Sirwah, nêzî Khawlanê, wê Hûsiyan neçar bike ku çavkaniyên xwe ji qeraxa Tihamayê vegerînin û rûbirûyî pirsgirêkeke nêzîkî deverên xwe yên bingehîn ên kontrolê bibin.