Îran Mîrgehên Erebî yên Yekbûyî wek dijmin li gel Amerîka û Îsraîlê dibîne

Du bûyerên dawî careke din êrîşa dîplomatîk a Komara Îslamî ya Îranê li dijî Emîrgehên Erebî yên Yekbûyî gurr kirin. Yekem, di 28ê Îlona 2026an de, karbidestê Emîratî Khalifa Shaheen Al Marar îdiayên hikûmeta xwe li ser sê giravên Kendava Farisî yên ku di bin kontrola Îranê de ne, nû kirin.

Alîkarê wezîrê derve yê Îranê Kazem Gharib-Abadi bersiv da ku Giravên Tenbê Mezin û Tenbê Biçûk û Ebû Mûsa “parçeyeke ji hev neqetiyayî ya qada serweriya Îranê ne” û şîret li Emîratiyan kir ku li şûna wê “pabendbûna xwe bi nîyeta baş a cîranîtiyê nîşan bidin û rastiyên dîrokî û hiqûqî yên herêmê qebûl bikin.”

Ev mijareke hestiyar e, ku tewra opozîsyona rejîmê jî qebûl nake. Şah Mohammad Reza Pahlavi di sala 1971ê de, dema Brîtanî vedikişiyan, dest danî ser giravan. Kurê wî yê li sirgûnê, Reza Pahlavi, serweriya Îranê li ser wan dubare kir û li şûna wê rexne li rejîmê girt ku bi lawaziya xwe wan dixe xetera windabûnê. Rejîm jî, li aliyê xwe, îdiayên li ser wan wek derfetekê dît ku bi parastina neteweperweriya Îranî xwe meşrû bike. Ev taktîk berî şerê dawî her ku çû kêmtir bi kêr hat, lê serkeftina rejîmê di dema şer de jiyaneke nû dayê.

Paşê, di 28ê Îlona 2026an de, Serokê Emîrgehan Mohamed bin Zayed pejirand ku, bi vexwendina wî, Serokwezîrê Îsraîlê Benjamin Netanyahu çûye Ebû Dabî. Wezareta Karên Derve ya Îranê daxuyaniyek belav kir û hişyarî da ku “divê hemû welatên herêmê hay ji encamên van rêwîtiyan hebin ku aştî û ewlehiya hevpar a herêmê tehdîd dikin.”

Medyaya rejîmê jî tev li kampanyayê bû. Nour News, ku nêzî Encumena Bilind a Ewlehiya Neteweyî ye, gelek gotarên sernivîsê li dijî Emîrgehên Erebî yên Yekbûyî weşandin. Yek ji wan, bicihkirina Iron Dome ya Îsraîlê li Emîrgehan wek delîl nîşan da ku “Ebû Dabî îro ne tenê û tenê cîranê başûrî yê Îranê ye; ew welatek e ku, di qonaxa herî hestiyar de, hevkariya xwe bi dijminê sereke yê Îranê re gihandiye astekê eşkere û operasyonel.” Wê Emîrgeh wek pêkhateyeke leşkerî ya “dijmin” bi nav kirin, ku “bi eşkereyî li ser guhertina siyasî li Îranê peyiviye.” Dezgehên din jî heman tişt anîn ziman, tewra Emîrgehên Erebî yên Yekbûyî wek “hedefeke meşrû” bi nav kirin.

Gotareke din Emîrgeh wek “durû” bi nav kirin, ji ber ku li ser aramiya herêmê dipeyivin lê bi mêvandariya Netanyahu aramiyê xera dikin. Di encamê de hat gotin: “Eger Ebû Dabî bi rastî aramiyê bixwaze, rê dê … bibe sedema guhertineke reftarê, qebûlkirina rastiyên nû yên herêmê û beşdariya di mekanîzmayên ewlehiyê yên herêmî de,” ango, rêzaneke herêmî ya ku Amerîka û Îsraîlê li derve dihêle.

Ev cure sûcdarkirinên ku yên din herêmê bê aram dikin, di daxuyaniyên giştî û medyaya Îranê de gelek belav in, û pir tiştan eşkere dikin. Di çavê Tehranê de, hebûna Amerîka û Îsraîlê li herêmê bê aramiyê çêdike, lê ew siyaseta xwe ya derve wek bersiveke xwezayî li hember van projeyên emperyalîst û kolonyalîst dibîne.

Rojnamevanê reformxwaz Ahmad Zeidabadi, yê ku piştî Tevgera Kesk a 2009an salan di zindanê de derbas kir, bi heman awayî bertek nîşan da. Wî hişyarî da ji “plan û komployên veşartî yên çeteya Netanyahu li dijî Îranê” lê pêşniyar kir ku bi tonekî dîplomatîk nermtir, yekîtiya hundirîn û dewletdariyê ew bên astengkirin.

Di 3ê Cotmeha 2026an de, Ajansa Nûçeyan a Komara Îslamî hevpeyvînek bi Hadi Borhani re, mamosteyê Zanîngeha Tehranê, li ser heman mijarê weşand. Borhani Emîrgehên Erebî yên Yekbûyî wek “deriyê Îsraîlê ber bi cîhana Ereb û Îslamî ve” bi nav kirin û got ku “hevkarî bi Îsraîlê re dê Emîrgehan di krîzeke muhtemel de bêtir bike hedefa êrîşê.” Wî Ebû Dabî bi Ammanê, Qahîreyê û Riyadê re berawird kir, ku di salên dawî de bêtir rexne li Orşelîmê girtine, tevî ku du yên pêşî bi dewleta Cihû re têkiliyên fermî hene.

Wezîrê derve yê berê û şêwirmendê demdirêj ê Ali Khamenei û, di teorîyê de, yê Mojtaba Khamenei jî, Ali-Akbar Velayati her du nîqaş bi hev ve girêdan: “Welatekî ku temenê wî yê siyasî negihîştiye nîvê sedsalekê, ji kursiya Neteweyên Yekbûyî îdiaya giravên dike ku di belge û nexşeyên sedsalên berê de wek yên Îranê hatine tomarkirin.”

Her ku diçe, xuya dibe ku têkiliya Îranê bi Emîrgehan re digihêje xaleke ku vegera jê tune ye, û ji dema ku Îranê di şer de êrîşên mûşekî û dron pêk anîn jî xirabtir dibe. Dema berê, Tehran bi hişyarî nêzî Ebû Dabî û Dubayê dibû, ji ber veberhênanên girîng ên Îranî li her du bajaran. Lê îro daxuyaniyên Îranê destnîşan dikin ku dijminatiya îdeolojîk dê li ser pragmatîzmê serkeve. Di pratîkê de, ev tê wê wateyê ku divê Ebû Dabî xwe ji bo êrîşên mezintir di pevçûnên pêşerojê de amade bike, ji ber ku Îran bi Emîrgehên Erebî yên Yekbûyî re bêtir mîna Îsraîlê û kêmtir mîna dewletên din ên Ereb tevdigere.