Li dewletên Erebî yên Kendavê pêşîdana karê welatiyan kar diafirîne, lê şûna kedkarên koçber nagire
Tevî siyasetên neteweyîkirinê, li gelek dewletên Erebî yên Kendavê piraniya karên ku aboriyê li ser piyan digirin ji aliyê biyaniyan ve têne kirin.
Radhika Lakshminarayanan lêkolîner û dîroknasek e ku zêdetirî sê dehsalan e bi saziyên pêşeng ên li Kuweyt û Hindistanê re xebitîye. Ew nivîskarê Small States Security Dilemma—Kuwait after 1991 ye.
Ji zêdetir ji çaryek sedsalê ve, dewletên Erebî yên Kendavê siyasetên neteweyîkirinê dimeşînin da ku girêdayîbûna xwe bi kedkarên derveyî kêm bikin û aboriyê cihêreng bikin. Her çend ev pêşveçûn karûxebata welatiyan zêde kiriye jî, daxwaza li ser keda koçberan ji holê ranekiriye. Li nav dewletên Erebî yên Kendavê bazareke kar a du-astî heye: bazareke nisbî parastî ji bo welatiyan, û bazareke nermtir û bi lêçûna kêmtir ji bo biyanîyên ku piraniya karên ku aboriyê li ser pêyên wan radiweste dikin.
Li Erebistana Siûdî, di çaryeka çaremîn a 2025an de, welatiyan nêzîkî ji sedî 22ê tevahiya karûxebatê pêk anîn, her çend biyanî hîn jî di hêza kedê de serdest in. Riyadê serkeftî bûye ku gelek welatiyan veguhezîne bo sektora taybet.
Li Kuweytê, di dawiya 2025an de welatiyan nêzîkî ji sedî 19ê hêza kedê pêk anîn، ku bi texmînî ji sedî 80ê wan di hikûmetê de dixebitîn û tenê nêzîkî ji sedî 3.7ê xebatkarên sektora taybet welatiyên Kuweytî bûn. Li Qeterê, welatiyan di 2024an de nêzîkî ji sedî 6ê karûxebatê pêk anîn، di heman demê de ji sedî 82ê Qeteriyan di sektora giştî de dixebitin. Li Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî, Emîratîkirinê beşdariya Emîratiyan di sektora taybet de bi awayekî berbiçav zêde kiriye، lê dîsa jî biyanî di bazara kedê ya sektora taybet de serdest dimînin. Li Omanê, biyanî ji sedî 68ê xebatkarên li ser kar û ji sedî 86ê karên sektora taybet pêk tînin. Li Behreynê, biyanî piraniya karûxebata sektora taybet pêk tînin، lê Behreynî hîn jî bi rêjeyeke pir zêde di sektora hikûmî de têne temsîlkirin.
Li seranserê Konseya Hevkariya Kendavê, Fona Navneteweyî ya Diravî (International Monetary Fund) tespît dike ku biyanî di navbera sê-çaryek û ji sedî 99ê karûxebata sektora taybet pêk tînin، ku ev yek berdewamiya cihêkirina bazara kedê nîşan dide. Ev pîvan nîşan didin ku neteweyîkirinê beşdariya welatiyan di karûxebata giştî û taybet de zêde kiriye، lê daxwaza li ser keda biyaniyan ji holê ranekiriye.
Sedemeke sereke ya vê cihêkirinê ew e ku welatiyan bi awayekî kevneşopî di sektorên giştî de meaşên bilindtir, destekên dewletê yên girîng, demjimêrên xebatê yên kurttir û ewlehiya kar a zêdetir wergirtine. Cudahîya meaşan welatiyan ber bi karê hikûmî ve dikişîne، di heman demê de xwediyên karê yên taybet pir caran tercîh dikin ku xebatkarên biyanî bi meaşên kêmtir bi kar bînin، bi taybetî di karên bi jêhatîbûna nizm û navîn de. Dema ku lêçûna welatiyekî ji bo kirina heman karê ji ya biyaniyekî gelek zêdetir be, kota her du xebatkaran ji aliyê aborî ve nabike yek. Dibe ku xwediyên kar bersiv bidin bi bilindkirina bihayan, ji nû ve sazkirina karan, veberhênan di otomasyonê de, qebûlkirina qezencên kêmtir, an jî bi hiştina xebatkarên biyanî di sektorên ku kêmtir di bin bandora qaîdeyên neteweyîkirinê de ne.
Hikûmet her ku diçe zêdetir kargirtina sektora taybet bi alîkariyan piştgirî dike da ku welatiyan teşwîq bike ku bikevin sektora taybet û cudahîya meaş û fêdeyan teng bike. Erebistana Siûdî, bi rêya Fona Pêşxistina Çavkaniyên Mirovî (Human Resource Development Fund), heta du salan beşek ji meaşên xebatkarên Siûdî yên şertan pêk tînin vedigire، di heman demê de Oman ji bo xebatkarên nû yên Omanî yên sektora taybet mehê nêzîkî 200 riyalên Omanî [$520] dide. Nafis li Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî bernameyeke federal e ku armanc dike bi destekê meaşan, teqawidî, alîkariya zarokan û fêdeyên perwerdeyê karûxebat û mayîna demdirêj a Emîratiyan di sektora taybet de zêde bike. Kuweyt jî bi rêya bernameya Da’am al-Amala meaşên welatiyên ku di sektora taybet de dixebitin temam dike. Her çend ev tedbîr kargirtina welatiyan bileztir dike jî, alîkariyên berdewam lêçûnên darayî zêde dikin, şîrketan teşwîq dikin ku kotayan “optîmîze” bikin, û kargirtina sektora taybet bi piştgiriya dewletê ve girêdayî dihêlin.
Li dewletên Erebî yên Kendavê du bazarên kedê yên paralel dixebitin. Ya yekem bazara kedê ya welatiyan e، ku bi kota, destekê meaşan, pêşxistina jêhatîbûnê, bernameyên perwerdeyê, karê hikûmî û destgihîştina tercîhî bo hin pîşeyan tê piştgirîkirin. Ya duyem bazara kedê ya biyaniyan e ku bi nermahiyeke zêdetir û lêçûnên kedê yên kêmtir tê naskirin. Pir caran، dema ku kargirtina biyaniyan ji rêjeyên diyarkirî derbas dibe، şîrket ji bo destgihîştina kedkarên koçber ên ku hîn jî pêdiviya wan pê heye bac û xercên zêde didin hikûmetê.
Pirsgirêka bingehîn ew e ku kargirtina hundirîn a welatiyan tenê dibe pêkanîna hejmarî. Pîvanên rastîn divê hilberîna her xebatkarekî bin; meaşên ku bi jêhatîbûn û pisporiyê ve girêdayî ne، ne bi netewebûnê ve; pêşbaziya navbera karûxebata sektora giştî û taybet de, veberhênan di teknolojiyê de; û perwerde û pêşveçûna pîşeyî ya rastîn. Kotayên kargirtinê nikarin bibin armanceke dawî. Divê hikûmet kargirtina welatiyan li gorî bazarê û pêşbaziyane bike, tevgera kedê ya biyaniyan baştir bike, û parastina koçberan li hember kiryarên îstîsmarkar baştir misoger bike. Siyasetên neteweyîkirinê qaîdeyên li ser vê yekê diguherînin ku kî digihîje kargirtinê، lê hîn ew bi bingehîn neguherandiye ku kî dixebite û çawa dixebite .
Dewletên Erebî yên Kendavê veberhênaneke mezin a Amerîkî dikişînin û wek navendên sereke yên enerjî û lojîstîkê xizmetê dikin. Bi mîlyonan xebatkar di avahîsaziyê, mêvandarî, veguhastinê, hilberînê, firotina perakendeyê, lênêrîna tenduristiyê û xizmetên malê de dixebitin. Dema ku bazarên kedê xerab dibin, ev bandorê li hilberînê, pêşbaziyê, lêçûnên veberhênanê, enflasyonê û bergiriya aborî dike. Ev, bi taybetî, di herêmeke ku ji bo ewlehiya enerjiyê û bazarên petrolê yên cîhanî, aramiya zincîra pêdarkirinê, aramiya darayî û berjewendiyên berfirehtir ên Amerîkayê girîng e, girîng dibe.