Cîhadîstên Sûriyeyê li meydana şer a Yemenê

Bandorkerên selefî yên Sûriyeyî tenê piştgiriya xwe ji kampanyaya dijî Hûsiyan a Yemenê re nîşan nadin; ew gazinên demê şer ên Sûriyeyê vediguhezînin vegotineke seferberiyê ji bo torên selefî yên Yemenê. Eger dewletên herêmê bi şandina şervanên Sûriyeyî bo Yemenê sûd ji vê dînamîkê wergirin, ew dê bikevin xetera jinûve çalakkirina torên cîhadîst ên derî-sînor û têkbirina sî salan hewldanên Amerîkayê yên dijî terorîzmê û aramîkirinê.

Bandorkerên selefî yên Sûriyeyî li ser medyaya civakî bîranînên rejîma Esed û tawanên hovane yên bi piştgiriya Îranê, di dema şerê navxweyî yê Sûriyeyê yê 2011–2023an de, dikin çek. Ew behsa komkujî, îşkence û koçberkirinê dikin da ku lihevhatineke îdeolojîk bi komên Yemenê re, bi taybetî bi Lîwayên Girdên Başûr ên di destê selefiyan de, çêbikin.

Bi hilweşandina sînorên erdnîgarî û siyasî, bandorkerên selefî Yemenê dikin dirêjahiyeke Şam û Helebê. Ew Hûsiyan ne wek fraksiyoneke herêmî ya Yemenî, lê wek beşdarên wî şerê mezhebî yê firehtir ê ku civakên Sûriyeyî belawela kirin, nîşan didin. Bi tevlihevkirina Esed, tora şandiyên Îranê û Hûsiyan di yek dijminî de, ew cudahiyên siyasî û dîrokî yên ku meydanên şer ên Sûriyeyê û Yemenê ji hev vediqetînin ji holê radikin. Peyam sade ye: Ew dijminê ku Sûriyeyiyan li Sûriyeyê bi wî re şer kir, niha li Yemenê ye.

Ev çarçove hewcedariya ku temaşevan dîroka siyasî ya tevlihev a Yemenê fêm bikin ji holê radike. Sûriyeyiyê ku li ser Hûsiyan, Encumena Veguhêz a Başûr an avahiya eşîrî û siyaseta herêmî ya Yemenê hindik dizane, ne hewce ye wan fêr bibe. Ew tenê hewce ye dijmin nas bike: destê Îranê ku xwe li ser Nîvgirava Erebî dirêj dike.

Bandorker beşdariya li Yemenê radikin asta erkeke olî. Ew beşdariyê wek cîhad û şehadetê pêşkêş dikin, ne wek pêşbaziyeke jeopolîtîk. Ew piştgiriya ji komên çekdar ên selefî yên Yemenî re wek şerekî berevanî li dijî “aliyekî xelet” di têkoşîneke îslamî de pêşkêş dikin. Bangên parastina îslamê beşdariyê ji tiştekî bi dilxwazî vediguherînin tiştekî ji aliyê exlaqî ve pêwîst.

Li vir e ku propagandaya serhêl dikare ji aliyê stratejîk ve bibe xwedî encam. Rêtorîk astengên derûnî û îdeolojîk ên li ber hildana endaman kêm dike, bi taybetî di nav wan Sûriyeyiyan de ku nasnameya wan a siyasî û olî di nav pevçûna Sûriyeyê de hat avakirin. Gava bandorker nîşan didin ku ew amade ne herin Yemenê an kesên din teşwîq dikin ku wisa bikin, ew binesaziyeke derî-sînor a heyî çalak dikin. Girêdanên dîrokî di navbera torên selefî-cîhadîst ên Sûriyeyî û Yemenî de, ku beşek ji wan bi rehên hevpar ên El-Qaîdeyê ve girêdayî ne, daristana rêxistinî peyda dikin ku seferberiya serhêl diguherîne çalakiyeke leşkerî ya hevaheng. Ev tor tiştên ku propaganda bi serê xwe nikare çêbike peyda dikin: têkilî, mînakên berê, nasnameyên hevpar û kanalên ku kes dikarin bi riya wan ji bawerbûna serhêl derbasî çalakiya rêxistinkirî bibin.

Di heman demê de, di hin ji vê rêtorîka selefî-cîhadîst de armanceke siyasî ya firehtir derdikeve holê. Bangên ji bo rejîmeke îslamî ya li gorî avahiyên rêveberiyê yên ku bi Serokê demî Ehmed el-Şera yê li Sûriyeyê ve têne girêdan nîşan didin ku hin aktor têkbirina Hûsiyan ne wek armanceke dawî, lê wek derfetekê dibînin ku rêzeke siyasî ya îslamîst a ku jê hez dikin li Yemenê jinûve ava bikin. Dîtina têkbirina Hûsiyan û avakirina desthilata selefî wek du tiştên li şûna hev, xetera wê tê de ye ku xeterek tundrew tê têkbirin lê di heman demê de şert û mercên yeke din têne çêkirin.

Sekneya saziyî ya li dora Peymana Berevaniya Hevbeş a Mekkeyê di navbera Erebistana Siûdî, Tirkiye û Pakistanê de dikare vê modela tevlêbûna nerasterast balkêş bike: şervanên Sûriyeyî dikarin hêza mirovî peyda bikin, dema ku piştgirên dewletê piştgiriya siyasî, darayî û lojîstîk pêşkêş dikin. Rêkeftineke wisa dê rê bide hêzên herêmê ku hêza xwe nîşan bidin, bêyî ku leşkerên xwe rasterast li dijî Îran û Hûsiyan bişînin. Tirkiyeyê jixwe ev rêbaz li Lîbya û Qerebaxa Çiyayî nîşan daye. Ev mînaka berê wateya wê nade ku heman model dê li Yemenê bê bikaranîn, lê îhtîmalê ji aliyê stratejîk ve girîng dike. Serokê Tirkiyeyê Recep Tayyip Erdogan dê nêzîkatiyeke wisa balkêş bibîne. Rêvebiriya Siûdî dibe ku wê wek veguhestina barê bi lêçûneke kêm bibîne. Mekanîzma paqij xuya dike: torên heyî û gazinên heyî seferber bike, wan bo Yemenê bişîne, bihêle ku kelecana cîhadî wî karî bike ku hêzên kevneşopî nikarin bikin.

Xeter ew e ku hewldanên bi serokatiya Siûdiyan ji bo aramîkirina korîdora Bab el-Mendeb dikarin hawîrdorekê peyda bikin ku îdeolojiya cîhadî leşkerî dike. Pevçûna Yemenê dikare bibe hêmaneke destpêkê ji bo jinûve çalakkirina ekosîstemeke seferberiya cîhadî ya firehtir, ku tê de gazinên şer ên Sûriyeyî, torên selefî yên Yemenî, mezhebperestiya dijî Îranê û pêşbaziya hêzên herêmê hev xurt dikin. Seferberiyeke wisa dikare polarîzasyona mezhebî tûjtir bike û bersivan ji komên çekdar ên Iraqî û yên din ên alîgirên Îranê derxe.

Ji bo biryardarên siyaseta Amerîkayê, mijara herî girîng ew e ka hewldanên ji bo rawestandina êrîşkariya Hûsiyan dikarin bi awayekî nexwestî torên cîhadîst ên derî-sînor jinûve çêbikin û wî şerê şandiyan ê firehtir ku sî salan siyaseta dijî terorîzmê ya Amerîkayê xwest sînordar bike geş bikin. Biryardarên siyaseta divê berî ku ew binesazî hişk bibe tevbigerin.