Xeyala pêşmergeyeke yekgirtî li Kurdistana Iraqê
Her du partiyên siyasî hê jî hêzên çekdar ên Kurd ên ku navên wan nû hatine guhertin û dubendiyên di nav wan de kontrol dikin.
Di 10’ê Îlona 2026’an de, Wezareta Karûbarên Pêşmerge li Herêma Kurdistanê ya Iraqê ragihand ku pêvajoya yekgirtina hêzên çekdar ên girêdayî du partiyên siyasî yên desthilatdar ên herêmê, Partiya Demokrat a Kurdistanê û Yekîtiya Nîştimanî ya Kurdistanê, bi dawî bûye. Di rewşeke asayî de, ev dê bibûya sedema pîrozbahiyê. Her çi be jî, ev cara yekem e ku rayedarên herêmê bi awayekî fermî hêzên çekdar ên Kurdistanê dixin bin fermandariyeke parastinê ya yekgirtî. Lê rastiya li ser erdê wêneyekî pir cuda ji vê yekgirtina xuyayî nîşan dide.
Hêzên Kurd, ku bi navê Pêşmerge têne nasîn, ji sala 1991’ê ve ku Herêma Kurdistanê xweseriya xwe bi dest xist, dabeşkirî mane û di bin kontrola du partiyên desthilatdar ên herêmê de ne, tevî ku di sala paş re, di dema avakirina hikûmeta yekem a herêmê de, Wezareta Karûbarên Pêşmerge hatibû damezrandin. Di wan salên destpêkê de, her du aliyan hêzên xwe yên Pêşmerge li dijî hev bi kar anîn û şerekî navxweyî rabû ku bi hezaran canan lêçû. Her çend destûra Iraqê ya 2005’an piştî rûxandina rejîma Seddam Husên statuya Herêma Kurdistanê bi awayekî fermî nas kir jî, ev yek di yekgirtina hêzên çekdar ên Kurd de bandoreke gelek kêm hebû.
Bi salan e ku Dewletên Yekbûyî hewl didin ku her du hêzên Kurd bixin bin fermandariya Wezareta Karûbarên Pêşmerge. Di dema şerê li dijî Dewleta Îslamî de, hêzên Kurd alîkariya hewldana bi pêşengiya Dewletên Yekbûyî kirin ku ev rêxistina terorîstî têk bibin. Lê digel mîlyonan dolarên alîkariya salane, hikûmeta Dewletên Yekbûyî nekarî her du partiyên Kurd razî bike ku hêzên xwe yên çekdar bi tevahî yek bikin.
Hêzên ku behsa wan tê kirin, hêzên bi navê Hêzên 80 in, yên ku bi Partiya Demokrat a Kurdistanê ve girêdayî ne, û Hêzên 70 in, yên ku bi Yekîtiya Nîştimanî ya Kurdistanê ve girêdayî ne. Lê wisa xuya dike ku ragihandina yekgirtinê ya vê dawiyê tenê navên kevn bi navên nû guherandiye. Hêzên 80 niha wekî Herêma Yek hatine binavkirin, û Hêzên 70 jî bûne Herêma Didu. Di nav van her du herêman de dê 11 lîwa hebin ku di bin fermandariya Wezareta Karûbarên Pêşmerge de kar bikin. Her çend rayedarên Kurd dibe ku vê nûavakirinê wekî reform binav bikin jî, rastî cuda ye: Her du partiyên siyasî hîn jî herêmên nû yên damezrandî û lîwayên di nav wan de kontrol dikin. Partiya Demokrat a Kurdistanê şeş lîwa, yên bi hejmarên ferd, kontrol dike; Yekîtiya Nîştimanî ya Kurdistanê pênc lîwayên mayî kontrol dike.
Di vê çarçoveyê de, dema ragihandinê girîng e, ji ber ku tenê çend hefte berî 30’ê Îlonê, dema dawî ya vekişîna hêzên Dewletên Yekbûyî ji Iraqê, hat. Raporan diyar dikin ku piştî wê rojê artêşa Dewletên Yekbûyî êdî dê alîkariya Pêşmerge neke. Li ber vî paşxanî, ragihandina yekgirtinê wekî nîşanekê ji Washingtonê re xuya dike ku hewldanên wî yên çend salên borî bêfêde nebûne, û piştgiriya berdewam a Dewletên Yekbûyî ji Pêşmerge re, piştî dema dawî ya 30’ê Îlonê jî, hîn pêdivî ye.
Qeyrana siyasî ya niha li Kurdistana Iraqê rastiya yekgirtina Pêşmerge hîn bêtir dixe bin gumanê. Her du partiyên desthilatdar ji hilbijartinên parlemanî yên Cotmeha 2024’an ve nekarine hikûmeteke nû ava bikin, û ev yek dezgehên siyasî yên herêmê bi awayekî mezin felc kiriye. Eger her du partî nikaribin li ser avakirina hikûmetê li hev bikin, zehmet e meriv bibîne ka çawa dikarin di qada leşkerî de yekîtiyeke rastîn pêk bînin.
Kurdistana Iraqê hêdî hêdî xweseriya ku bi dehsalan jê sûd wergirtiye ji dest dide. Bexda, Enqere û Tehran her ku diçe bêtir bi hev re dixebitin ku statuya xweser a herêmê qels bikin. Lê li şûna ku bi rastî yek bibin û li hember metirsiyên hebûnî yên li pêşiya xweserîya Kurd rawestin, Partiya Demokrat a Kurdistanê û Yekîtiya Nîştimanî ya Kurdistanê hîn jî di nav têkoşîneke li ser desthilatdariya siyasî de ne. Ne ti partî ye ku bêguman be kontrola xwe ya li ser hêzên Pêşmerge bernede, ji ber ku ev kontrol di warê desthilatdariya siyasî ya herêmê de destê wan bi hêz dike. Ev rastî bi dehsalan e heye û dê berdewam be, heke Kurdistana Iraqê xweseriya xwe biparêze.
Pêşketinên berfirehtir li Kurdistana Iraqê diyar dikin ku her du partî bêtir li ser domandina qadên xwe yên bandorê rawestiyane, ne li ser parastina xweseriya herêmê. Ji ber vê yekê, zehmet e ku ragihandina Pêşmerge ya vê dawiyê wekî tiştekî din ji bilî daxwazeke din ji Washingtonê re bo berdewamiya piştgiriya darayî were dîtin.