Hicab bijartineke kesane ye?

OTTAWA, Kanada – Dema ku jinên misilman li Quebecê li dijî sînordarkirinên li ser li xwekirina hicabê li hin cihên kar ên sektora giştî protestoyan dikin, hevpeyvînên bi jinên li Mizgefta Sereke ya Ottawayê re aliyekî din ê nîqaşa li ser azadiya olî derdixin holê: hêviyên newekhev ên ku li ser jinan di nav civakên wan ên olî de têne danîn.

Di 5ê Cotmehê de, endamên Québécoises Musulmanes Tannées li Montrealê ji bo 18emîn protestoya xwe ya hefteyî ya li pey hev a li dijî qanûnên laîkbûnê yên Quebecê kom bûn. Xwepêşanderan got ku sînordarkirina sembolên olî, di nav de hicab, derfetên kar û azadiya jinan a pêkanîna ola wan bi sînor dike.

Yek ji xwepêşanderan ji City Newsê re, ku navendeke nûçeyan a herêmî ye, got: “Divê ev qanûn bêne betalkirin. An jî paşxistin bê guman, eger neyên betalkirin.”

Protestoyan bal careke din kişandiye ser mafê jinên misilman ê li xwekirina hicabê. Lê belê, hîn jî pirs dimînin ka gelo jin di nav civakên xwe de heman azadiyê dibînin ku cil û bergên olî û hêviyên olî red bikin.

Li hundirê Mizgefta Sereke ya Ottawayê

Ev nakokî min anî ser vê yekê ku di rojeke Îniyê de serdana Mizgefta Sereke ya Ottawayê bikim, ku ji aliyê Ottawa Muslim Association ve tê birêvebirin. Cudahiyeke di navbera mêr û jinan de yekser bala meriv dikişand.

Jinên îbadetkar ber bi deriyekî cuda yê li paş avahiyê ve hatin rêvekirin. Ji jinan dihat xwestin ku bi awayekî rêzdar li xwe bikin, laşê xwe bipêçin û ji cilên teng dûr bisekinin.

Dema ku îmam xutbeya xwe li salona nimêjê ya mêran dida, jin li odeyeke din kom bûbûn û xutbe bi riya ekranekê dişopandin.

Cudahî ew qas bi sînor bû ku min, wek jinekê, nikaribû têkevim cihê nimêja mêran an jî ji nêz ve lê temaşe bikim.

Cudakirina zayendî di dema nimêjê de di pratîka îslamî ya kevneşopî de belav e û bi giştî bi hînkirinên olî yên derbarê rêzdariyê û têkiliyên di navbera mêr û jinan de tê ravekirin.

Lêbelê, rêkxistinên ku li mizgeftê hatin dîtin pirs anîn rojevê li ser gihîştina jinan a cihên olî û hêviyên cuda yên ku beşdariya wan birêve dibin.

Gelo Hicab Bijartineke Kesane ye?

Piştî nimêja Îniyê, min bi du jinên misilman re derbarê hicab, wekheviya zayendî, erkên olî û azadiya kesane de hevpeyvîn kir. Her duyan jî li xwekirina hicabê wek biryara xwe parast.

Dema ku jê hat pirsîn gelo endamên malbatê bandor li bijartina wê kiriye an na, bersiv da: “Bê guman ne ji ber tu endamên malbatê bû.”

Wê rave kir ku di 16 saliya xwe de dest bi li xwekirina hicabê kiriye, ji ber ku bawer dikir Allah ji jinan dixwaze ku bi awayekî rêzdar li xwe bikin.

Herwiha wê behsa guhertinên di awayê têkiliya kur û xortan a bi wê re kir piştî ku dest bi nixumandina porê xwe kir, bi taybetî derbarê têkiliya fîzîkî û sînorên kesane de.

Wê got: “Ew sînorek e.”

Jinekê din qebûl kir ku hînkirinên olî û perwerdeya wê ya malbatî bandor li biryara wê kiriye.

Wê got: “Allah ji me xwestiye ku em wisa bikin, lê vîna te ya azad jî heye.”

Her duyan jî got ku divê jin karibin biryarên xwe bidin, di nav de ka gelo hicabê ji xwe derxînin an na. Herwiha wan qebûl kir ku hin jin bi darê zorê li xwe dikin.

Gotinên wan nîşana argumana navendî ya xwepêşanderên Quebecê bûn: divê jin azadiya biryardanê hebe ka gelo cil û bergên olî li xwe bikin an na.

Lê belê, şîroveyên wan jî pirs anîn holê ka jin bi çi qas azadiyê dikarin hêviyên ku wek erkên olî têne hesibandin red bikin.

Jin Qebûl Dikin ku Zexta Olî Newekhev e

Dema ku jê hat pirsîn gelo jinên misilman ji mêran bêtir rastî zextê tên ku li gorî hêviyên olî tevbigerin, yek ji hevpeyvînkirîyan qebûl kir ku jin pir caran ji ber xuyang û tevgera xwe bi awayekî hişktir têne darizandin.

Wê got: “Ez bawer nakim ku hewce bû tiştî wisa be.”

Wê rave kir ku jinên ku hicabê li xwe nakin an bi awayekî rêzdar li xwe nakin dibe ku rastî rexneyan bên, lê mêrên ku li gorî hêviyên olî tevnagerin ne şert e ku rastî heman lêpirsînê bên.

Wê zêde kir: “Ez bawer dikim bê guman ew heye, lê ew çewt e.”

Şîroveyên wê cudahiyeke di navbera hebûna azadiya hiqûqî ya pêkanîna olê û rastî zextê hatin ku ji bo li gorî hêviyên olî tevbigerin diyar kir.

Jinan herwiha behsa cudakariya li derveyî civakên xwe jî kir.

Yek ji beşdaran got ku xwe bêparastin dibîne, ji ber ku li xwekirina hicabê ew yekser wek misilmanekê nîşan dide.

Wê got: “Ez mîna hedefeke misilman a meşok im.”

Serpêhatiyên wan zextên hevrikî eşkere kirin: hêviyên derbarê pêkanîna olî de di nav civakên wan de, û cudakariya ji aliyê kesên li derveyî wan ve.

Azadî ji bo Jinên Misilman Tê Çi Wateyê?

Dema ku jê hat xwestin azadiyê pênase bike, bersiva jinekê ji cil û bergên olî wêdetir çû.

Wê got: “Ez hîs dikim ku ez her dem neçar im di navbera jiyana xwe ya wek dayikekê, an jiyana xwe ya wek jinekê, li hember jiyana xwe ya wek mirovekî de hilbijêrim.”

Wê rave kir ku jin pir caran wisa tên mezinkirin ku pêşî bidin berpirsiyariyên malbatî, lê dibe ku mêr bêtir bêne teşwîqkirin ku li dû armancên xwe yên kesane herin.

Tevî ku wê bi awayekî “erênî” behsa mêrê xwe kir, wê qebûl kir ku ji temeneke biçûk ve hêviyên newekhev li ser jinan têne danîn.

Encama wê balkêş bû.

Wê got: “Ez bawer nakim ku jin azad in.”

Di tevahiya axaftinan de, min carinan dudilî hîs kir dema ku behsa erkên olî û hêviyên newekhev dihat kirin. Jinan baweriya xwe parast, lê di heman demê de wan zextên ku bi dîtina wan neheq bûn jî qebûl kirin.

Jinên din ên li mizgeftê bi dilxwazî rave dikirin ku Îslam çawa rêzê li jinan digire, û hinan ez teşwîq kirim ku ez bi xwe jî olê qebûl bikim.

Bersivên wan nêrînên cuda li ser azadiya olî, bijartina kesane û rola jinan di nav civakên misilman de pêşkêş kirin.

Du Aliyên Nîqaşa Azadiyê

Nakokiya laîkbûnê ya Quebecê azadiya jinên misilman a li xwekirina cil û bergên olî xistiye navenda nîqaşa giştî. Qanûnên laîkbûnê yên parêzgehê û sînordarkirina sembolên olî pirs li ser azadiya olî, derfetên kar ên jinan û rola olê di saziyên giştî de anîne holê.

Alîgirên qanûnê dibêjin ku sînordarkirina sembolên olî li saziyên giştî yên diyarkirî bêalîbûna dewletê diparêze. Dijber dibêjin ku ev sînordarkirin bi awayekî nehevseng bandorê li jinên misilman dike û derfetên wan ên kar bi sînor dike.

Yasmine Mohammed, nivîskara pirtûka sala 2019an a bi navê Unveiled: How Western Liberals Empower Radical Islam, dibêje ku di neh saliya xwe de bi darê zorê hicab û di nozdeh saliya xwe de niqab li xwe kiriye, û li ser nakokiya Quebecê nêrîneke bi tundî cuda pêşkêş kir.

Mohammed ji Focus on Western Islamism (FWI) re got: “Hicab amûreke jinbêzîtiya olî ye. Ji bo kontrolkirina jin û keçan tê bikaranîn. Ew ne tenê kontrol dike ka çi li serê wan tê danîn, ew kontrol dike ka çi dikeve hundirê serê wan jî.”

Wê got ku hicab hînî keçan dike ku ew dibin sedema fitneyê û bi vî awayî amûrên kaosê ne ku divê bêne veşartin. Wê zêde kir ku hicab cudakirina zayendî normal dike û kesayetiya ferdî ya jinan ji wan distîne. Wê got: “Quebec bi tevahî mafê wê heye ku laîkbûnê li parêzgeha xwe biparêze bi sînordarkirina hicabê ji sektora giştî. Ew ne tenê laîkbûnê diparêze, ew jinan jî diparêze.”

Hevpeyvînên li Mizgefta Sereke ya Ottawayê pirseke din anîn pêş: gelo jin heman azadiyê dibînin ku hêviyên olî red bikin.

Tevî ku her du hevpeyvînkirî jî li xwekirina hicabê wek bijartina xwe pênase kirin, wan qebûl kir ku jin ji mêran bêtir rastî lêpirsîna olî tên.

Gotinên wan herwiha bi rêkxistinên ku di dema nimêja Îniyê de hatin dîtin jî dijberî kirin, li wir jin ji deriyekî cuda ketin hundir û xutbeya îmam ji odeyeke din dişopandin.

Ev dîtin nayên watekirin ku jinên ferdî bi zorê hatine neçarkirin ku pratîkên olî bişopînin. Lêbelê, ew cûdahiyên di awayê beşdariya mêr û jinan de di merasîmên olî de belge dikin.

Loma nîqaşa li ser azadiya olî ya jinan ji sînordarkirinên ku ji aliyê hikûmetê ve têne ferzkirin wêdetir diçe. Ew herwiha bi hêviyên ku jin di nav malbat û civakên xwe yên olî de rastî wan tên jî eleqedar e.

Dema ku jinên misilman li Quebecê berdewam dikin ku sînordarkirinên li ser cil û bergên olî bi pirs bikin, hevpeyvînên min bi jinên li Ottawayê re pirseke din tînin holê: Gelo jin xwedî heman azadiyê ne ku hicabê ji xwe derxin, hêviyên olî bipirsin, an kevneşopiyan bêyî zext an cezakirinê red bikin?

Nîqaşa li ser azadiya jinan nikare li mafê li xwekirina hicabê raweste. Divê ew hêviyên olî û civakî yên ku bijartinên jinan teşe dikin jî lêkolîn bike. Jinên ku li Ottawayê bi wan re hevpeyvîn hat kirin, xwe wek azad pênase kirin, lê dîsa jî zextên newekhev ên ku mêr bi heman awayî rastî wan nayên qebûl kirin. Serpêhatiyên wan, li gel cudakirina zayendî ya ku li mizgeftê hat dîtin, pirs li ser awayê pêkanîna wekheviyê di nav saziyên olî de tînin holê. Divê heman lêpirsîna ku li ser sînordarkirinên hikûmetê yên li ser azadiyên jinan tê kirin, bo pratîkên olî yên ku hêviyên cuda li ser mêr û jinan ferz dikin jî were berfirehkirin.