Hevkariya kûrbûyî ya Tirkiyeyê bi Somalyayê re sînorên siyasî hene
Dibe ku Somalya pişta xwe bi alîkariya ewlehiyê ya Tirkiyeyê girê bide, lê wê mohra pejirandinê li siyaseta derve ya Tirkiyeyê nexe.
Nicoletta Kouroushi zanyarê siyasî û rojnamevanek e ku li Qibrisê ye. Xebatên wê di weşanên wek rojnameya Phileleftheros, Modern Diplomacy û Geostrategic Forecasting Corporation de hatine weşandin. Ew ji Zanîngeha Piraeusê di Lêkolînên Navneteweyî û Ewropî de MSc xwedî ye.
Tirkiyeyê li Somalyayê yek ji kûrtirîn hevkariyên xwe yên li Afrîkayê ava kiriye. Hêzên Somalî perwerde dike, mezintirîn baregeha xwe ya leşkerî ya li derveyî welat li Mogadîşûyê diparêze, piştgiriyê dide ewlehiya deryayî û karên xwe di lêgerîna enerjiyê ya li derveya behrê de berfireh kiriye. Peywendî di destpêka cotmehê de gavek din avêt, dema Serok Recep Tayyip Erdogan ragihand ku Tirkiyeyê dest bi avakirina bendergeheke fezayî li welêt kiriye. Lê kûrahiya vê hevkariyê her gav wateya lihevhatina siyasî nayê.
Nakokiyeke dawî li ser Qibrisê vê yekê nîşan dide. Serokê nû yê parlamentoya Somalyayê Abdulkadir Mohamed Nur spasiya rayedarekî Qibrisî-Tirk Ziya Öztürkler kir ji ber pîrozbahiya wî ya ji bo hilbijartina wî, û wî wekî serokê parlamentoyê yê “Komara Tirk a Bakurê Qibrisê” nav kir, ango wê avahiya ku li bakurê Qibrisê ye û piştgiriya Tirkiyeyê li paş e, û tenê ji aliyê Tirkiyeyê ve tê naskirin. Abdulkadir paşê peyama xwe jê bir. Wezareta Karên Derve ya Somalyayê paşê ravekirineke fermî derxist û diyar kir ku ew peyam ne guhertineke siyaseta derve bû û ne jî naskirina avahiyeke cuda li bakurê Qibrisê bû. Mogadîşû piştgiriya xwe ji bo serwerî, yekîtî û yekparçeyiya axa Komara Qibrisê dubare kir.
Biryara ku helwesta xwe rave bike girîng e, bi taybetî dema mirov li peywendiya Mogadîşûyê bi Anqereyê re binêre, ya ku bi salan e sazîyên ewlehiyê yên welêt bihêz dike, di heman demê de peymaneke deh salan a hevkariya berevanî û aborî jî ev hevkarî kûrtir kiriye û Anqere girêdayî alîkariya avakirin û cihazkirina hêza deryayî ya Somalyayê kiriye.
Lê helwesta welêt a li ser Qibrisê li ser hesabê hevkariya wê bi Tirkiyeyê re derneket. Di 10ê îlona 2026an de, rayedarên Tirk û Somalî li Mogadîşûyê ji bo foruemeke li ser peywendiya wan a stratejîk civiyan. Paşê di heman mehê de, wezîrê berevaniyê yê Somalyayê bi fermandarê baregeha perwerdehiyê ya Tirkiyeyê TURKSOM û şandeyeke leşkerî ya Tirk re civiya da ku li ser hevkarî û perwerdehiya pêştir biaxivin. Di destpêka cotmehê de, peywendî derbasî qadeke din bû. Balyozê nû yê Tirkiyeyê û fermandarê TURKSOMê serdana wê herêmê kirin ku Anqere tê de sazgeha xwe ya fezayî ava dike, demeke kurt berî ku Erdogan ragihîne ku avakirin dest pê kiriye.
Ev yek bersiva Somalyayê ya li ser Qibrisê girîngtir dike. Yek ji nêzîktirîn hevkarên Anqereyê yên Afrîkî diyar kir ku girêdana bi alîkariya ewlehiyê ya Tirkiyeyê re wateya wê nayê ku bê şert û merc mohr li siyaseta derve ya Tirkiyeyê were xistin.
Somalyayê sedemên xurt hebûn ku zû tev bigere. Naskirina bakurê di bin kontrola Tirkiyeyê de dê ji bo yekparçeyiya axa wê bi xwe pirsgirêk çêbike. Mogadîşû serxwebûna Somaliland red dike û li piştgiriya navneteweyî digere da ku sînorên heyî yên Somalyayê biparêze. Piştgirîdana avahiyeke cuda li Qibrisê dê parastina wê helwestê bi awayekî lihevhatî dijwartir bike.
Ev fikar hîn jî rojane ye. Di destpêka cotmehê de, Somalya tev li Misir, Erître û Sûdanê bû û naskirin an piştgiriya Somalilandê red kir. Yekparçeyiya axê ji bo Mogadîşûyê fikareke rasterast a siyaseta derve dimîne, ne tenê argumanteke hiqûqî ya ku wê ji bo bersivdana bûyera Qibrisê bi kar anî.
Somaliland jixwe ev têkçûna lihevhatinê bi kar anîbû. Piştî peyama Abdulkadir, rayedarên Somalilandê bang li Yewnanistan û Qibrisê kirin ku naskirina Somalilandê li ber çavan bigirin, û Somalya bi sepandina pîvanên cuda ji bo Qibrisê û ji bo nakokiya axa xwe bi xwe tawanbar kirin. Nîkosiya berdewam piştgiriyê dide serwerî û yekparçeyiya axa Somalyayê û Somaliland nenasiye.
Heman pirs ji Somalyayê wêdetir diçe, ji ber ku Tirkiye hebûna xwe li deverên din ên Afrîkayê berfireh dike. Peymanên berevaniyê, perwerdehiya leşkerî, veberhênana bazirganî û binesazî rolek mezintir dane Anqereyê li seranserê parzemînê, lê Somalya sînorên vê nêzîkatiyê nîşan dide.
Ev dînamîk ji Washingtonê re derfet diafirîne ku bi hukûmetên ku bi Tirkiyeyê re hevkariyên nêzîk ava kirine re têkilî dayne. Bandora Tirkiyeyê li Afrîkayê, bi taybetî hinardekirina dronên wê, aramiyê têk dide û gelek caran berjewendiyên Dewletên Yekbûyî xera dike. Lê heke hevalbendê herî jorîn ê Tirkiyeyê li parzemînê dikare na ji Tirkiyeyê re bibêje, divê Wezareta Derve ya Dewletên Yekbûyî (State Department) bi awayekî çalaktir berfirehbûna destê Tirkiyeyê kêm bike, bi nîşandana vê yekê ku helwestên Tirkiyeyê gelek caran berjewendiyên neteweyî yên wan welatên ku Tirkiye tercîh dike wekî kolonîyên qaşo bi wan re muameleyê bike xera dikin.