Rizayê Pehlewî bûye dijberê dijberên Îranê?

Çalakiyên siyasî yên Şehzadeyê berê yê Îranê Reza Pahlavi bûne sedem ku gelek çalakvanên Îranî yên alîgirê demokrasiyê bipirsin gelo Komara Îslamî Pahlavi û alîgirên wî manîpule dike da ku di nav dijberiyê de nakokiyê belav bike. Biryara dawî ya sepana tora civakî X ku welatê jêderka bikarhênerên xwe nîşan bide, van gumanan zêdetir xurt dike.

Piraniya Îraniyan neçar in VPN bi kar bînin da ku ji sansûrkerên rejîmê derbas bibin, lê hesabên ku ji aliyê rejîmê ve têne birêvebirin “SIM kartên spî” bi kar tînin da ku ji sansûrê derbas bibin. Hesabên alîgirê Pahlavi yên ku X eşkere kir li Îranê ne, populerbûna Pahlavi bilind dikin, di heman demê de jî bi tacîzkirina kesên ne padîşahîxwaz re derdorek jehrîn li ser medyaya civakî diafirînin.

Yek ji peyamên bingehîn ên ku ev hesab bi lez belav dikin ev e ku Pahlavi tenê alternatîfa Komara Îslamî ye û pêbaweriya ti kesê din nayê kirin. Ev hesab vê taktîkê bi kar tînin da ku êrîşî her kesayetiyê bikin ku şiyana rastîn nîşan dide. Bo nimûne, artêşa sîber çalakvanê dijberiya Îranî Hamed Esmaeilion kir hedef, piştî ku wî di lûtkeya serhildana Jin, Jiyan, Azadî de li Berlînê xwepêşandanek dijî rejîmê ya bi dehan hezar kesan organîze kir.

Alîgirên rastîn ên Pahlavi yên li ser înternetê bi zanîn û nezanîn alîkariya kampanyaya rejîmê kirine, bi êrîşên wisa ne tenê li dijî Esmaeilion, lê her weha li dijî dijberên din ên navdar jî, wek xelatgirtiya Xelata Nobelê ya Aştiyê Narges Mohammadi, rojnamevan Masih Alinejad, û rapper Toomaj Salehi. Şêwirmendê sereke yê Pahlavi, Amir Etemadi, tacîzkirina dijber û rojnamevanên ne padîşahîxwaz teşwîq dike, wan wek “çepgir,” “cudaxwaz,” û “terorîst” bi nav dike da ku kîn û dijminatiyê li dijî wan geş bike.

Divê şiyana rejîmê ya manîpulekirina Pahlavi ne surprîz be. Kurê mezin ê şahê dawî ne bi şiyanên serokatiyê tê naskirin û ne jî bi baldariya li ser hûrguliyan. Tê gotin ku serokê berê yê îstîxbarata rejîmê Ali Fallahian bi salan berê gotibû ku Pahlavi “ji bo Komara Îslamî sax bi kêrtir e ji mirî.”

Her çend şiyana serokatî an jî organîzekirinê tune be jî, di salên dawî de profîla Pahlavi bilind bûye, ji ber nostaljiya Îrana beriya şoreşê, pêşxistina Pahlavi ji aliyê medyaya bi zimanê farisî wek Iran International, û kampanyayên sîber ên ku tê gotin bi piştgiriya Îsraîlê tên meşandin û Pahlavi wek “serok”ê dijberiya Îranî û tewra şahê nû îlan dikin.

Pahlavi, ku ji mêj ve alîgirê toleransê bû, ajendaya xwe ya siyasî, ango demokrasî û azadî ji bo hemû Îraniyan, piştî derketina xwe ji Koalîsyona Georgetown a dijber di dema serhildana Jin, Jiyan, Azadî de avêt alî. Piştî ku têgeha yekîtî û demokrasiyê berda, Pahlavi niha xwe wek “bav”ê hemû Îraniyan îlan dike.

Nekarîn an nexwestina Pahlavi ya kontrolkirina alîgirên xwe ne tenê hin kes di nav tevgera alîgirê demokrasiyê de li dijî wî radike, lê her weha tevgera padîşahîxwaz li dijî xwe jî radike, bi awayê ku gelek padîşahîxwazên kevneşopî, destûrîxwaz ji giraniya şêwirmendên nû li ser Pahlavi û bandora wan li ser navûdengê Pahlaviyan aciz in.

Pahlavi her weha pesnê têkiliyên xwe yên veşartî bi karbidestên rejîmê yên ku piştgiriya wî dikin da, di nav wan de endamên Supaya Pasdarên Şoreşa Îslamî (IRGC). Kampanyaya sîber a rejîmê ya alîgirê Pahlavi û îdiayên Pahlavi derbarê têkiliyên wî bi Supayê re pirsên girîng radike: Ma ev kesên hundirê rejîmê piştgirên rastîn in ku amade ne derbas bibin, an jî hin ji wan hêmanên rejîmê ne ku dixwazin Pahlavi bixapînin da ku dijberiya mayî lawaz bikin? Bi gotineke din, eşkerekirina çalakiyên sîber ên rejîmê û hewldanên wî yên ji bo ku hin padîşahîxwazan bike bin bandora xwe, pirs derdixe holê ka kî kê dixe bin bandora xwe.

Hin ji dijberên rejîmê, di nav wan de kesayetiyên navdar ên li Îranê, niha dizanin ku tevgera Pahlavîst guheriye û, wek ku Narges Mohammadi vê dawiyê got, bûye “dijberiya li dijî dijberiyê.” Hejmarek dijber red dikin ku bi padîşahîxwazan re hevkariyê bikin, ji ber ku wan wek metirseyeke ewlehiyê dibînin.

Pahlavi, tevî nerehetiya kesên din derbarê şêwirmendên wî de, hê bêtir li ser wan rawestiya. Komara Îslamî ji vê rewşê sûd wergirtiye, bi şopandina gotina Vladimir Lenin, damezrînerê Yekîtiya Soviyetê, ku “riya herî baş a kontrolkirina dijberiyê ew e ku em bi xwe pêşengiya wê bikin.”

Nêzîkatiya destlênedanê ya rêveberiya Trump aqilane bûye. Di nivîseke dawî ya li ser X de, ji malpera bi zimanê farisî ya Wezareta Derve ya Amerîkayê hat gotin ku “wek ku Wezîrê Derve Marco Rubio got, ev bi Îraniyan ve girêdayî ye ku serokên xwe hilbijêrin.” Nivîsa Wezareta Derve di şîroveyan de rastî bertekek ji aliyê alîgirên Pahlavi û, belkî jî, ji aliyê artêşa sîber a rejîmê hat. Lê her çend Pahlavi lawaz bûbe jî, hêmanên hukûmeta Îsraîlê hîn jî berdewam alîkariya çalakiyên wî dikin, û ev jî acizbûnê di nav dijberiya mayî de zêde dike.

Eşkerekirina X ku artêşa sîber a Komara Îslamî ji ya ku gelek şirovekar berê texmîn dikirin pêşketîtir e, divê bibe sedema xwenirxandinê, hem di nav padîşahîxwazan hem jî di nav dijberên din ên rejîmê de, li ser ku rejîm çawa nakokiyê belav dike û gelo dilsoziya kor a li hember kesayetiyeke taybet, ji bo gihîştina guhertina rejîmê alîkar bûye an jî li ber pêşiyê asteng çêkiriye.