Urdun li dijî Îranê û Birayên Misilman şer dike, divê Washington haya wê jê hebe

Di 2'ê Mijdara 2026'an de, Qral Abdullah II parlamentoya Urdunê vekir, deh roj piştî ku çekdaran li merasîmeke cenazeyê di Dêra Ortodoks a Yewnanî ya St. George de li Hamoud, gundekî girêdayî parêzgeha Karak, neh şînker kuştin û 34 kes birîndar kirin. Qral kujer bi “xawarîc” (khawarej) binav kirin, navê kevn ê wan kesên ku xwe ji baweriyê derdixin, û ji endamên parlamentoyê re got ku li Urdunê ji wan re cih tune ye, “ne niha, ne tu carî.” Ji wê demê ve sê gumanbar bi terorê hatine tawanbarkirin.

Ev yek saleke zehf dijwar ji bo padîşahiyê bi dawî anî. Ji 2025'an vir ve, ti dewleteke Ereb li dijî her du hêzên ku berjewendiyên Amerîkayê li Levantê tehdîd dikin, ango Komara Îslamî ya Îranê û Birayên Misilman, evqas pir tişt nekiriye. Washingtonê bi piranî tenê di qanûnên xwe yên veqetandina budceyê (appropriations) de bala xwe dayê. Divê di stratejiya xwe de jî bala xwe bidê.

Ji dema ku şer di 28'ê Sibatê de dest pê kir, Îran Urdun wekî dijmin dît. Tenê di pênc hefteyên pêşîn de, 161 mûşek û 120 drone avêtin ser hedefên hundirê padîşahiyê. Hêza asmanî û parastina asmanî ya Urdunê 261 ji 281'an xistin xwarê. Di navbera 9'ê Tîrmehê û 25'ê Tîrmehê de, 70 mûşekên balîstîk û 25 drone'ên din jî xistin xwarê. Di 9'ê Îlonê de, 18 ji 20'an girtin. Urdun nêzîkî 4,000 leşkerên Amerîkî li xwe digire, û agirê Îranê li wan jî ket. Di Tîrmehê de, sê leşkerên Dewletên Yekbûyî di êrîşên Îranî de li ser Baregeha Hewayî ya Muwaffaq Salti hatin kuştin. Di Îlonê de, êrîşeke din li wir zirar da balafireke A-10 û nêzîkî heşt F-15'an. Bersiva Supaya Pasdarên Şoreşa Îslamî (IRGC) ultîmatûmek bû: Amerîkiyan derxînin an jî rû bi rûyê “bersiveke pelçiqîner” bibin. Amerîkî hê jî li wir in.

Erdnîgarî girîngiya meseleyê diyar dike. Çola rojhilatî ya Urdunê bi Iraqê re sînor e, li wir rêyên qaçaxçîtiyê li ser Cezîre û Badiyeyê, li gorî lêkolîneke Konrad Adenauer Stiftung ya Cotmehê, di destê milîsên hevpeymanên Îranê de ne. Sînorê wê yê bakur bi Sûriye re bi salan dergehê sereke bû ji bo Captagon û çekên ku ber bi başûr ve diçûn. Sînorê wê yê rojava li gel Îsraîl û Şerîaya Rojava dimeşe. Urdunek ku bilerize, dê ji Tehranê re korîdoreke ji Bexdayê heta Çemê Urdunê pêşkêş bike.

Mebestên Îranê li ser Urdunê beriya şer jî hebûn. Di Adara 2024'an de, ewlekariya Urdunî endamên şaneyeke Birayên Misilman girtin ku bi baskê leşkerî yê Hamasê ve girêdayî bû û çek ji milîsên piştgirîkirî ji aliyê Îranê ve li Sûriyeyê wergirtibûn, wek ku Reuters ragihand. Hedef padîşahî bi xwe bû. Ev ew xal e ku Washington her car winda dike. Li Urdunê, Tehran û Birayên Misilman ne du dosye ne. Ew yek in.

Di 15'ê Nîsana 2025'an de, Urdunê girtina 16 endamên Birayên Misilman ragihand, yên ku li Lubnanê hatibûn perwerdekirin û fînansekirin, û fabrîkeyeke mûşek û drone'an ava kiribûn. Mûşekek ji bo avêtinê amade bû. Heşt roj şûnda, hikûmetê tevger qedexe kir û ofîs û sermiyanên wê desteser kirin.

Paşê li pey drav çû. Di Tîrmeha 2025'an de, lêkolîneran ragihand ku Birayên Misilman zêdetirî 30 mîlyon dînar, nêzîkî 42 mîlyon dolar, kom kiribûn, piraniya wê jî wekî bexşên ji bo Gazzeyê hatibû berhevkirin. Tenê nêzîkî ji sedî 1 gihîşt kanalên alîkariyê yên fermî yên Urdunê. Ya mayî, li gorî dozgeran, ji bo siyasetmedaran, kampanyayên hilbijartinê û milkên li derveyî welêt hatibû xerckirin. Di 25'ê Cotmehê de, dadgeheke Urdunî heft serokên Birayên Misilman, di nav de çavdêrê giştî yê berê Murad al-Adaileh, mehkûm kirin. Pênc kes, di nav wan de serokê darayî Ahmad al-Zarqan, sê sal ceza wergirtin.

Washington li pey Ammanê çû, ne berevajî. Di 13'ê Çileya 2026'an de, Wezareta Xezîneyê (Treasury) Birayên Misilman ên Urdunî wekî Terorîstekî Gerdûnî yê Bi Taybetî Diyarkirî (Specially Designated Global Terrorist) destnîşan kir, ji ber piştgiriya wan a maddî ji Hamasê re, û doza mûşek, teqemenî û drone'an a ku Urdunê berê vekiribû wekî çavkanî nîşan da.

Kar hê neqediyaye. Baskê siyasî yê Birayên Misilman, Eniya Çalakiya Îslamî (Islamic Action Front), di 2024'an de 31 ji 138 kursiyan bi dest xist. Ew piştî ku komîsyona hilbijartinê ferman da ku navekî ku qedexeya partiyên olî dişkand rake, wekî Partiya Umma berdewam dike, û di Îlonê de Muath al-Khawaldeh, berdevkê dirêjdem ê Birayên Misilman, wekî serokê xwe hilbijart. Rêxistinên xêrxwaziyê yên bi tevgerê ve girêdayî hê jî dixebitin.

Kongre comerd bû. Memoranduma lihevkirinê ya 2022'yan Washingtonê mecbûr dike ku salê 1.45 milyar dolar heta 2029'an bixwaze. Kongreyê ji bo sala darayî ya 2026'an rekora 2.1 milyar dolar veqetand, û qanûna ku Meclisa Nûneran (House) ji bo 2027'an pejirand heman astê digire. Dema ku Nûner Thomas Massie (R-KY) di Tîrmehê de pêşniyar kir ku alîkariya Urdunê bi temamî were birrîn, Meclisê ew bi 421 dengan li hember şeşan red kir.

Drav ne stratejî ye. Wezareta Xezîneyê Birayên Misilman wekî rêxistinek destnîşan kir, lê ne ew kes û rêxistinên xêrxwaziyê yên ku dravê wê digerînin. 500 mîlyon dolarê ku di qanûna parastinê ya Meclisê de ji bo hêzên çekdar ên Urdunê hatiye diyarkirin, hê nebûye yasa. Û dema ku Qatar navbeynkariyê dike ji bo peymaneke Dewletên Yekbûyî û Îranê ku li ser uranyûm û Tengava Hurmuzê hatiye avakirin, welatê ku sedan mûşek û drone'ên Îranî li ser xwe helgirtine, li maseyê cihê wî tune ye.

Divê sê tişt li pey wê werin. Yekem, divê Kongre jimareyên 2027'an bipejirîne, di nav de heta 500 mîlyon dolar ji bo hêzên çekdar ên Urdunê û ne kêmtirî 150 mîlyon dolar ji bo ewlekariya sînorên wê. Divê rêveberî danûstandinan li ser memorandumeke peyrew dest pê bike, ku parastina asmanî û dijî-mûşek li navenda wê be. Mûşekên astengker ên Urdunê vê salê leşkerên Amerîkî parastin. Dravdayîn ji bo zêdetirkirina wan ne xêrxwazî ye.

Duyem, divê Wezareta Xezîneyê tiştê ku di Çileyê de dest pê kir biqedîne. Divê fînanserên Birayên Misilman ên Urdunî û rêxistinên xêrxwaziyê yên wekî perde tên bikaranîn binav bike, bi karanîna delîlên ku dozgerên Urdunî berê danîne ber dadgehekê, û tiştên ku di destrêsa Amerîkayê de ne cemidîne.

Sêyem, divê her peymanek bi Tehranê re şert bike ku êrîşên li ser Urdunê bi dawî bibin û qaçaxçîtiya çekan li ser sînorên wê ji aliyê Îran û milîsên wê ve raweste. Washington herwiha divê piştgirî bide hevrêziya sînorî ya ku Iraq, Urdun û Sûriye di Tebaxê de dest pê kirin, bi îstîxbarat û çavdêriya ku padîşahî bi tena serê xwe nikare bikire. Peymanek ku Kendavê bêdeng bike lê Urdunê li ber xeterê bihêle, dê tenê şer veguhezîne cihekî din.

Urdunê mûşekên Îranê xistine xwarê, fînanserên Birayên Misilman avêtine zindanê, û leşkerên Amerîkî li ser axa xwe di bin agir de parastine. Di Çileyê de, nivîskarê vê gotarê dê serokatiya şandeyeke Foruma Rojhilata Navîn bo Ammanê bike. Urdunê para xwe pêk aniye. Divê Washington jî ya xwe pêk bîne.