Naskirina Somaliland dê bibûya bersiva herî tund a Trump li hember Ilhan Omar
Trump rexne li pîlana berfireh a sextekariya Somalî kir ku xizmetên civakî yên Minnesotayê bandor dike, lê çanda Somalî ne ya Somaliland e.
Michael Rubin pisporê Îranê, Tirkiyê û Qeraxa Afrîkayê ye. Di kariyera wî de demek wek berpirsek Pentagonê heye، bi ezmûnên qadê li Îranê، Yemenê û Iraqê re، her wiha danûstandinên bi Talibanê re beriya 11’ê Îlonê. Birêz Rubin di warê perwerdehiya leşkerî de jî beşdarî kiriye، û li ser pevçûnên herêmî û terorîzmê ders daye yekîneyên Hêza Deryayî ya Amerîkayê û Marînesan. Xebata wî ya akademîk gelek weşanên sereke di hundir de digire، wek “Dancing with the Devil” û “Eternal Iran.” Rubin Ph.D. û M.A.ya xwe di dîrokê de، û B.S.ya xwe di biyolojiyê de ji Zanîngeha Yale wergirtiye.
Serok Donald Trump dê di 29ê Kanûna Pêşîn a 2025an de bi Serokwezîrê Îsraîlê Benjamin Netanyahu re civînê bike, lê serokê Amerîkayê li ser naskirina Somalilandê bêdeng û dudil xuya dike, herçend Îsraîlê di 26ê Kanûnê de ev yek kir.
Divê Trump li ser vê yekê dîsa bifikire. Ji ber sedemên ewlehiya neteweyî ya Amerîkayê, herwiha di dema ku ew li dijî gendeliya Somalî ya belavbûyî û bêkontrol li Minnesotayê û hewldanên parlamenter Ilhan Omar ên ji bo têkbirina siyasetên wî yên alîkarî û koçberiyê şer dike, bersiva herî baş ku dikare bide ew e ku serxwebûna Somalilandê nas bike.
Dewletên Yekbûyî di sala 1960î de bi demkî serxwebûna Somalilandê nas kir, berî ku welat bi Somalîlenda Îtalî re yek bibe û ya ku paşê bû Somalî ava bike. Ev zewac di sala 1991ê de hilweşiya, lê Mogadîşû, wek hevjînekî berê yê şopdar û aciziker, ji wê demê ve nehişt ku Somaliland bi rêya xwe here. Dîsa jî gelek mînakên yekîtî û konfederasyonên belavbûyî hene. Yekîtiya Sovyetê belav bû. Yûgoslavya jî her wisa belav bû. Erîtreya ji Etiyopyayê qetiya û Sûdana Başûr ji Sûdanê veqetiya. Belavbûn û veqetîn jî şîdetê neçar nakin. Misir û Sûriyeyê di navbera 1958 û 1971ê de Komara Yekbûyî ya Erebî ava kirin, lê paşê vegeriyan ser dewletên cuda û serwer. Heman tişt ji bo Senegal û Gambiyayê jî rast e, ku Konfederasyona Senegambiyayê di navbera 1982 û 1989an de tu carî bi ser neket.
Ev e sedema ku dijberiya Yekîtiya Afrîkayê li hember serxwebûna Somalilandê ewqas durûyane ye. Bi rastî, gelek dewletên Ereb jî her wisa ne. Qeter piştgiriya Somalî dike, bi giranî ji ber meyla xwe ya Îslamîst, lê Qeter bi xwe dewleteke veqetandî bû ku zêdetirî sedsalekê berê ji Bahreynê veqetiyabû.
Dema ku Trump û alîgirên wî rexne li kampanyaya berfireh a sextekariya Somalî dikin ku tora ewlehiya civakî ya Minnesotayê talan kir, divê ew çanda Somalî bi ya Somalilandê re tevlihev neke. Transparency International Somalî bi berdewamî di nav welatên herî gendel ên cîhanê de rêz dike. Bi dehan milyar dolarên piştgiriya Amerîkayê rewşa Somalî xerabtir kir, bi geşkirina gendeliyeke têkbirûze û bi çandina çandeke maf-xwaziyê. Somaliland berevajî ye: ji alîkariya navneteweyî qutbûyî, neçar ma ku her dolarî ji dahata gumrikê li hundir kom bike û ji bo her veqetandinê hesab bide, tenê ji ber ku çavkaniyên wê ewqas sînordar bûn. Li şûna ku alîkariya civakî wergire, Somalilandê ji xweliya kampanyaya jenosîdê ya serokê Somalî Mohamed Siad Barre li dijî eşîra Isaaq bingeheke aborî û hewayeke karsaziyê ya geş ava kir. Hê jî ne Sîngapûra Afrîkayê ye, lê bingeh danîne.
Trump kîneke taybetî li hember parlamenter Ilhan Omar (D-Minn.) dihewîne. “Ew dixwaze hikûmeta welatê me bike tam wek welatê ku jê hatiye: Somalî,” wî di 2020î de ragihand.
Di rexneya Trump de tiştek heye. Eşîr û berjewendiya demkî meylên siyasî yên Somalî diyar dikin. Dema ku çapemeniya Amerîkayê Omar wek pêşengekê pîroz kir, Somalîyan jî bilindbûna wê pîroz kir. Herçend heta Somalî jî li ser îdiaya zewaca wê bi birayê xwe re çav bilind dikin, ew dilşikestî bûn ku wê cihê xwe yê di jêrkomîteya Afrîkayê ya Komîteya Karûbarên Derve yên Meclisê de bikar neanî da ku baldariyeke berfirehtir a Amerîkayê bide Qirnê Afrîkayê û hewldana rastkirina Somalî. Li şûna wê, Omar xwe wek kesekî herêmperest nîşan da ku nikare ji zihniyeta eşîra xwe derkeve. Dema ku rexne li Dewletên Yekbûyî dikir, wê Somalî bilind dikir. Di hundirê Somalî de bi xwe, wê xwe wek alîgireke tund a eşîrê nîşan da, hewl da ku pozîsyona xwe ya hikûmî bikar bîne da ku di êrîşkariya wê ya li dijî Somalilandê de alîgiriya Puntlandê bike. Bi rastî, dema ku hêzên Somalî yên nûnerên Çînê êrîşî Somalilandê kirin, wê alîgiriya Pekînê kir.
Eger Trump bi rastî dixwaze li hember Omar bisekine, divê dev ji hembêzkirina wan siyasetên Somalî berde ku ew bi hêrs diparêze. Berevajî, dema ku dibîne Omar û hevalên wê yên di koma pêşverû de alîgiriya Mogadîşûyê dikin, û bi vî awayî alîgiriya piştgirên wê yên Îslamîst û Komunîstên Çînê jî dikin, divê ew li hêla Somalilandê bisekine. Ne tenê dikare derî li ber rojeva eşîrî û cîhanbîniya Omar bigire, lê di vê pêvajoyê de dikare Amerîkayê dîsa mezin bike.
Analîzên Foruma Rojhilata Navîn bi e-nameyê bistînin: bibin aboneyê bultenê (bi îngilîzî)