Amerîka divê bi welatên ku rê didin Îraniyan bêvîze biçin re tund be
Wezareta Derve divê alîkariya Amerîkayê bi şertê ku welat pêdivî bi serlêdana vîzeyê ya pêşwext bikin ve girêbide.
Michael Rubin pisporê Îranê, Tirkiyê û Qeraxa Afrîkayê ye. Di kariyera wî de demek wek berpirsek Pentagonê heye، bi ezmûnên qadê li Îranê، Yemenê û Iraqê re، her wiha danûstandinên bi Talibanê re beriya 11’ê Îlonê. Birêz Rubin di warê perwerdehiya leşkerî de jî beşdarî kiriye، û li ser pevçûnên herêmî û terorîzmê ders daye yekîneyên Hêza Deryayî ya Amerîkayê û Marînesan. Xebata wî ya akademîk gelek weşanên sereke di hundir de digire، wek “Dancing with the Devil” û “Eternal Iran.” Rubin Ph.D. û M.A.ya xwe di dîrokê de، û B.S.ya xwe di biyolojiyê de ji Zanîngeha Yale wergirtiye.
Berpirsên Îranê qet daxwaza xwe ya tolhildanê veneşartine. Piştî ku Serok Donald Trump di hefteyên dawî yên dewra xwe ya yekem de fermandarê Hêza Qudsê Qassem Soleimani kuşt, desthilatdarên Îranê gef li Trump, Wezîrê Derve Mike Pompeo û endamên din ên payebilind ên tîma wî ya Îranê xwarin ku dê tola xwe hilînin.
Piştî êrîşên serjêkirinê yên 28ê Sibata 2026an li dijî Rêberê Bilind Ali Khamenei, desthilatdarên Îranê sond xwarin ku dê tola xwe hilînin. Divê her endamekî malbata Trump, heta neviyên wî jî, hişyar bin.
Rejîma Îranê, ger bihêlin bijî, dê li benda demeke guncaw bimîne. Dikare heta piştî hilbijartinên navîn ên meha bê an jî heta rêveberiya pêş bimîne. Amerîkî divê amade bin.
Rejîma Îranê ne pêwîst e li benda wê be ku rêberên Amerîkayê biçin derveyî welêt. Ew nîşan daye ku derfet heye ku li ser axa Dewletên Yekbûyî bixebite. Di sala 2003an de, saqiyekî hişyar FBI agahdar kir, piştî ku koçberekî Îranî, dema ku di Hêza Rezerv a Artêşa Amerîkayê de bû, pirsên gumanbar ên derbarê lojîstîkê de kiribûn. FBI lêkolîn kir û diyar kir ku ew di Supaya Pasdarên Şoreşa Îslamî (IRGC) de xizmet kiribû, lê hikûmetê wî ji ber ku di belgeyên koçberiyê de derew kiribû darizand, da ku çavkanî û rêbaz eşkere nebin.
Di sala 2011an de, Manssor Arbabsiar, bazirganekî otomobîlên destan ê Îranî-Amerîkî ji Texasê, ku pismamê wî, Gholam Shakuri, efserekî Hêza Qudsê li Îranê bû, hewl da ku kujerê karteleke Meksîkî bi kirê bigire da ku Adel al-Jubeir, balyozê Erebistana Siûdî li Dewletên Yekbûyî, bikuje. Ew kujer agahdarekî Ajansa Têkoşîna Narkotîkê (DEA) bû, ji ber vê yekê FBI Arbabsiar girt berî ku bikaribe plana xwe pêk bîne.
Di sala 2021ê de, îstîxbarata Îranê hewl da rojnamevana Îranî-Amerîkî Masih Alinejad birevîne û wê bibe Venezuelayê, ku wê demê di bin kontrola Serok Nicolás Maduro yê alîgirê Îranê de bû. Sala pişt re, Supaya Pasdarên Şoreşa Îslamî (IRGC) kujerên ji mafyaya Azerbaycanê bi kirê girtin da ku Alinejad bikujin. Di 12ê Tîrmeha 2024an de, FBI Asif Merchant, Pakistaniyekî ku Supaya Pasdaran erka wî dabû ku kujeran bi kar bîne da ku Trump, Serok Joe Biden, an jî balyoza berê ya Neteweyên Yekbûyî Nikki Haley were kuştin, girt.
Tevî ku rejîma Îranê careke din û careke din mebesta xwe nîşan dide, gelek hevpeymanên Dewletên Yekbûyî veguhastina îstîxbarata Îranê û kardarên Hêza Qudsê heta nêzî peravên Dewletên Yekbûyî hêsan dikin. Haiti û Surinam her yek ji xwediyên pasaporta Îranê re destûra ketina bêvîze ya 90 rojan didin. Dewleta giravê ya Karayîbê Dominica ji Îraniyan re mayîna sê-hefteyî bêyî vîze pêşkêş dike. Li Pasîfîkê, Micronesia destûrê dide Îraniyan ku 30 rojan bêvîze bikevin, û Palau jî vîzeya belaş di gihîştinê de dide Îraniyan.
Her çend ev welat bi tenê ne yên ku ketina Îraniyan lez dikin jî, polîtîkayên wan Amerîkayê dixin metirsiyê, yan ji ber nêzîkbûna wan yan jî ji ber têkiliya destûrdar a Dewletên Yekbûyî bi wan re. Firînên rasterast ên bazirganî di navbera paytexta Surinamê Paramaribo û Dewletên Yekbûyî de kêm in, ji ber daxwaza lawaz. Lê bi qasî 28 firînên heftane yên Caribbean Airlines di navbera Paramaribo û Balafirgeha Navneteweyî ya JFK li New Yorkê de bi riya Trinidadê hene, û 19 firînên din ên Copa bi riya Panamayê. Ger Îranî bikaribin bikevin Surinamê, û ew bi hêsanî dikarin, ne zehmet e ku pasaportên xwe biguherin û bixizin nav Dewletên Yekbûyî. Di heman demê de, deh firînên heftane yên American Airlines an United Airlines di navbera Dominica û her du bajarên Miami û Newark de hene, û heşt firînên din jî yan ber bi U.S. Virgin Islands yan jî Puerto Rico. Firînên ji Haitiê bêtir bala Immigration and Customs Enforcement (ICE) dikişînin, lê dîsa jî 20 firîn ji Cap-Haïtien ber bi Miami, Fort Lauderdale, Newark an Boston hene.
Micronesia û Palau dûrtir in، lê amadebûna wan ji bo pejirandina Îraniyan bêyî vîze, ji ber têkiliya wan bi Dewletên Yekbûyî re, xeternaktir e. Her du jî dewletên serwer in ku di “free association” de bi Dewletên Yekbûyî re ne. Washington parastina wan bi rê ve dibe û artêşên din dûr dixe. Di berdêlê de, Dewletên Yekbûyî alîkariyê pêşkêş dike û destûrê dide welatiyên wan ku bêyî vîze li Dewletên Yekbûyî bijîn û bixebitin. Her çend li ser firînên giravbazî yên ku di navbera giravên biçûk ên Pasîfîkê re derbas dibin kontrola pasaportê heye jî, ketina Guam an Hawaii ji Micronesia an Palau ne pir cuda ye ji derbazbûna sînorê Kanada-Dewletên Yekbûyî.
Turkey û Qatar jî pirsgirêk in. Turkey ji Îraniyan re ketina bêvîze pêşkêş dike, û Qatar jî vîzeyê di gihîştinê de dide. Şirketên hewayî yên her du welatan bi firînên rasterast xizmetê didin bi dehan bajarên Dewletên Yekbûyî, ku ev yek rêyeke hêsan ji bo xizokên Îranî vedike.
Bêguman, ne her xwediyê pasaporta Îranê ajanekî rejîmê ye, lê ev têgihiştin ku Wezareta Derve destûrê dide Îraniyan ku bi gelek kontrolên wisa kêm ewqas nêzîk bibin, pirsgirêk e. Di sala darayî ya 2025an de, Dewletên Yekbûyî 337 milyon dolar da Haitiê, her çend ev heta niha îsal bi sedî 80 hatiye kêmkirin. Surinam û Dominica her du jî bi riya Caribbean Basin Security Initiative fonan distînin. Di Adara 2024an de, rêveberiya Biden guhertineke Compact ya 20-salî îmze kir ku Dewletên Yekbûyî pabend dike heta 2047an 3.3 milyar dolar bide Micronesia û 889 milyon dolar bide Palau.
Dewletên Yekbûyî ne pêwîst e welatan mecbûr bike ku ketina Îraniyan qedexe bikin, lê divê Kongre rê li Wezareta Derve bigire ku piştrast bike alîkarî girêdayî be bi şertê ku welatan ji Îraniyan bixwazin vîzeyê pêşwext bistînin. Wekhev, rêveberiya Trump divê destûr nede tu şirketeke hewayî ku rasterast bifire Dewletên Yekbûyî, ger welatên ku ji wan radibin ji Îraniyan nexwazin ku vîzeyê pêşwext bistînin. Ev tenê aqilê hevpar e.