Hevalbendên Îranê li Iraqê Demokratan pîroz dikin, lê hemû Amerîkiyan wekî dijmin bi nav dikin

“Xaçperestên nû hatine têkbirin.” Bi vê hevokê, ku zimanê Dewleta Îslamî yê ji bo binavkirina Dewletên Yekbûyî dubare dike, Ebû Husên el-Hemîdawî, sekreterê giştî yê Keta'ib Hizbullah a Iraqê, têkçûna Komarxwazan di hilbijartinên navîncî de pîroz kir. Wî encam wekî serkeftineke ji bo Îranê û “eksa berxwedanê” pesend kir, pîrozbahî li serokatiya Îranê kir, behsa “yekîtiya eniyan” kir û bang li guhertina rêça siyasî li Iraqê kir.

Kesayetiyên siyasî û medyayî yên Iraqî yên nêzî Îranê têkçûna Komarxwazan pêşwazî kirin. Şîrovekar Iyad el-Semawî got ku Îranê serkeftineke berfireh bi dest xistiye, ji ber ku qada manovraya siyasî û leşkerî ya Serok Donald Trump teng bûye. Salah el-Erebawî, serokê Partiya Wa'î (Wa'ai Party), got ku Tehranê bêyî ku Tengava Hurmuzê bigire, pêşî li dijberên xwe girt. Balyozxaneya Îranê li Bexdayê vîdyoyek weşand ku tê de bi Trump re tinaz dikir.

Karbidestekî ku navê wî nehat eşkerekirin, di yek ji ofîsên serkirdeyên Çarçoveya Hevrêziyê (Coordination Framework) ya desthilatdar de, got ku hêzên bi Îranê re hevalbend tam hêviya vê encamê dikirin. Wî got dibe ku hin kom rûbirûbûna Trump bi Kongreyê re bi kar bînin da ku çalakiyên xwe berfireh bikin.

Her çend wisa be jî, hevalbendên herêmî yên Îranê di dema Serok Joe Biden de hin ji têkçûnên xwe yên herî dijwar xwarin. Di serokatiya wî de şerê Îsraîlê li Gazayê, kuştina serkirdeyên payebilind ên Hamas û Hizbullahê, di nav wan de Ismail Haniyeh, Hassan Nasrallah û Yahya Sinwar, û hilweşîna hikûmeta Bashar al-Assad li Sûriyeyê pêk hatin, ku hemûyan bandora herêmî ya Tehranê kêm kir.

Hêzên Amerîkî jî di sala 2024an de li Bexdayê fermandarê Keta'ib Hizbullah Ebû Baqir el-Saadî kuştin û êrîş li komên din ên çekdar ên bi piştgiriya Îranê kirin. Ev tomar, wê kêfxweşiya ji bo destkeftiyên Demokratan tevlihev dike.

Di heman demê de, ew Komarxwaz bûn ku di sala 2003an de Saddam Hussein hilweşandin, û rê li ber partiyên Iraqî yên ku demeke dirêj li Îranê bi cih bûbûn vekirin ku bikevin hikûmetê. Têkiliya wan bi wan hêzan re paşê bû dijminane. Trump ferman da wê êrîşa ku di sala 2020an de fermandarê Hêza Quds Qassem Soleimani û Cîgirê Serokê Desteya Hevgirtina Gel (Popular Mobilization Committee) Abu Mahdi al-Muhandis kuştin, û di dema serokatiya xwe ya duyemîn de destûr da êrîşên rasterast li ser Îranê.

Li gorî Pentagonê, milîsên bi piştgiriya Îranê di navbera 2003 û 2011an de li Iraqê bi kêmanî 603 endamên hêzên Amerîkî kuştin. Lê dîsa jî Washingtonê bi hevpeymaniyên siyasî yên ku di nav wan de partiyên girêdayî Tehranê hebûn re xebat domand, her çend di heman hawîrdora siyasî de bi komên çekdar re jî rûbirû dibû.

Demokratan jî alîkariya saxlemkirina rêzika heyî kir. Di sala 2010an de, rêveberiya Barack Obama rêkeftinek qebûl kir ku Nouri al-Maliki wekî serokwezîr bimîne, her çend lîsteya Ayad Allawi bêtir kursiyên parlamentoyê bi dest xistibû. Îranê jî destwerdan kir da ku piştgiriyê bide Maliki, û rêveberiyên Amerîkî yên li pey hev bi heman elîta siyasî re têkilî domandin.

Danûstandinên Obama bi Tehranê re paşê bûn sedema rêkeftina navokî ya 2015an. Ji bo rexnegirên Iraqî yên siyaseta Amerîkî, ev vebijark nîşan didin ku Washingtonê lihevhatin bi partiyên bicihbûyî re li ser bercavkirina bandora Îranê tercîh kiriye.

Gelek Iraqî Dewletên Yekbûyî ne wekî rêzeke rêveberiyên Demokrat û Komarxwaz, lê wekî hêzeke ku dikare rêça siyasî ya welatê wan ji nû ve şekil bide dibînin. Ev nêrîn kûrtir bû dema ku Washingtonê, piştî xwenîşandanên 2019an, danûstandina xwe bi partiyên desthilatdar ên Iraqê re domand, di wan xwenîşandanan de hêzên bi piştgiriya Îranê bi sedan xwenîşanderên ku dawîkirina gendeliyê, patronajiya mezhebî û destwerdana biyanî dixwestin kuştin.

Hilbijartinên herî dawî yên Iraqê derfeteke din da ku ev nêzîkatî ji nû ve were nirxandin, di demekê de ku Îran ji ber têkçûnên herêmî lawaz bûbû. Trump li dijî vegera Maliki bû, lê karsazê ku bû siyasetmedar Ali al-Zaidi, berendamekî din ê ku ji aliyê heman Çarçoveya Hevrêziyê ve dihat piştgirîkirin, pêşwazî kir, ew li Qesra Spî mêvandar kir û têkiliya wan pesend kir. Hikûmeta Zaidi hêj jî torên çekdar hilneweşandine, her çend êrîşên li ser Erebistana Siûdî ji Iraqê dest pê kiribûn, di nav raporên derbarê tevlêbûna Îranê û piştgiriya herêmî de.

Redkirina Komarxwazan ji aliyê dengderên Amerîkî ve ne dengdanek ji bo Îranê bû. Şer, lêçûnên jiyanê û siyaseta navxweyî jî bandor li hilbijartinên wan kirin. Lê bersiva komên bi Îranê re hevalbend li Iraqê nîşan dide ku milîsên bi piştgiriya Îranê çawa dubendiyên li Washingtonê wekî derfetên xurtkirina helwesta xwe dibînin.

Tawanbarkirina Hemîdawî ya Amerîkiyan wekî “xaçperestên nû” tu cudahiyê di navbera Demokrat û Komarxwazan de nake. Ew Amerîkayê wekî dijminekî îdeolojîk pêşkêş dike, bê ku ferq bike kî wê birêve dibe. Ev divê bête bîranîn dema ku siyasetmedarên Amerîkî bawer dikin ku partiyek an ya din dikare dijberên xwe yên bi piştgiriya Îranê razî bike ku aştiyê bikin.