Rapora nû ya Foruma Rojhilata Navîn: Bombebaran rejîma Îranê lawaz kir, lê tenê siyaset dikare şûna wê bigire

PHILADELPHIA – 28ê Cotmeha 2026an – Ji Sibatê ve, êrîşên Amerîkî û Îsraîlî fermandarên payebilind ên Îranê kuştin, bernameyên wê yên navokî û mûşekî zirardar kirin û beşeke mezin ji tora rawestandinê (deteransê) ya herêmî, ya ku di çar dehsalan de hatibû avakirin, lawaz kirin. Lê dîsa jî Komara Îslamî li ser desthilatê maye, berdewamî bi şer dike û hîn jî dikare keştîvaniya Kendavê bixe ber metirsiyê.

Di nivîsa bi navê “Fracturing the Iranian Regime” (ji bo xwendinê li vir bitikîne) de, Seth D. Kaplan, mamosteyek profesorê alîkar li Dibistana Lêkolînên Navneteweyî yên Pêşketî (School of Advanced International Studies) ya Zanîngeha Johns Hopkins, rave dike ka çima wisa ye û diyar dike ku divê Washington û Orşelîm divê çi bikin. Ew dibêje mayîna rejîmê li ser desthilatê, kêmtir bi mûşekên wê yên mayî ve girêdayî ye û bêtir bi yekîtiya hevpeymaniya rêveberiyê ve, ya ku Supaya Pasdarên Şoreşa Îslamî (IRGC) birêxistin dike û diparêze. Supa bi rêya xwedîbûna bazirganî ya fireh pereyên xwe dabîn dike, zordariya navxweyî rê ve dibe û karbidestên parêzgehan, weqfên olî û torên karsaziyê di nav yek pargîdaniyekê de girê dide. Heta ku ev avahî bimîne, Tehran dikare lêdanan hilgire û şer bidomîne.

Du dehsalan e ku bi mîlyonan Îranî li dijî rejîmê meş dikin, grev dikin û xwe birêxistin dikin. Her tevger li heman dîwarî têk çû: amûreke ewlehiyê ya yekpare li hemberî opozîsyoneke perçebûyî ya bê alternatîfeke rêveberiyê. Kaplan dinivîse: “Meşrûiyet bi tena serê xwe guhertina rejîmê pêk nayîne. Rêxistin pêk tîne.”

Dîktatorî kêm caran tenê ji ber ku gel hêrs dibin, têk diçin. Bi gotinên Kaplan, “hilweşîna otorîterî kêmtir bi razîkirina gel ve girêdayî ye, bêtir bi nebaweriya elîtan ve.” Ji ber vê yekê, “encama bingehîn ew e ku perçebûna rejîmê pêvajoyek e, ne bûyerek.”

Kaplan çar rêçên xebatê yên ku hev xurt dikin pêşniyar dike:

1. Opozîsyonê yek bikin. Çarçoveyek siyasî ya yekgirtî ava bikin, ku çalakvanên li hundir û yên li dîasporayê bi hev re bicivîne, da ku karibe grevan hevrêz bike, diplomasiyê bimeşîne û, dema ku dem bê, hukûmetê bike.
2. Hevpeymaniya rejîmê biperçiqînin. Ji bo kesên ku fermana zordariyê dane soz bidin ku dê li ber hesab bên girtin, û ji teknokrat, karmendên dewletê, serokên karsaziyê û leşkerên mecbûrî yên ku wisa nekirin re pêşerojekê soz bidin.
3. Şerê agahiyê bi dest bixin. Pereyan ji bo ragihandinê yên li hember sansurê berxwedêr veqetînin, binpêkirinan belge bikin, gendeliyê eşkere bikin û nîşanî Îraniyan bidin ka piştre çi tê.
4. Di warê aborî de reqabetê bikin. Piştgiriyê bidin karkerên grevker, ambargoyan rasterast li IRGCê bigirin ne li malbatên asayî, û plansaziyeke bawerpêkirî ya vejandina aborî pêşkêş bikin.

Pêşniyara herî wêrek a vê nivîsê bang li avakirina herêmên parastî yên opozîsyonê yên li hundirê Îranê dike. Li Sûriyeyê, deteransa ji derve Idliba di destê opozîsyonê de ew qas zindî hişt ku saziyên wê karibin tevlî veguhertina dawîn a welêt bibin. Herêmên bi vî rengî li Îranê belkî pêşî li Kurdistan û Belûcistanê derkevin holê, lê Kaplan hişyar dike ku divê ew li nav navenda welêt a bi piraniya farisî jî belav bibin, wekî din dê vegotina rejîmê ya derbarê cudaxwaziyê de bi hêz bikin. Erd bi xwe kêmtir girîng e ji şandeya ku dide: gava ku Tehran kontrola bêpirsyar a li ser nexşeya xwe winda bike, karbidestên wê dest bi tedbîrgirtinê dikin.

Kaplan ji Washington û Orşelîmê re rolên hevgirtî diyar dike. Divê Dewletên Yekbûyî pêşengiya xebata siyasî, aborî, agahdarî û plansaziya veguhertinê bike, ji ragihandina bi zimanê farisî heta planên awarte yên ku sibê piştî ketina rejîmê wezaret û xizmetên bingehîn bi kar bihêlin. Divê Îsraîl zexta leşkerî û îstîxbaratî li ser fermandarên IRGCê, hêzên mûşekî, binesaziya dronan û cîgirên wê ji Hizbullahê heta Hûsiyan berdewam bike. Divê her du jî bêdeng bixebitin. Kaplan hişyar dike ku piştgiriyeke biyanî ya eşkere dê hevîrê propagandaya bijarte ya rejîmê bide destê wê. Divê veguhertin “bi awayekî neguhêzbar bi pêşengiya Îraniyan” bimîne.

Bi kurtasî, armanc ji lawazkirina rejîmê diguhere ber bi avakirina cîgirê wê ve. Kaplan encam digire: “Derfetên stratejîk ên bi vî çendî mezin kêm caran çêdibin.” Bêyî rêxistineke siyasî ya hevaheng bi zexta leşkerî re, “dibe ku rejîm careke din xwe biguncîne, hêzên xwe yên mayî bihevgirtî bike û bijî.”

Mehrdad Marty Youssefiani, derhênerê Projeya Azadiya Îranê ya MEFê, got: “Seth Kaplan bi rastî navenda giraniyê wekî hevpeymaniya ku navenda wê IRGC ye bi olîgarşên rejîmê re diyar dike, ne wekî mûşek an santrîfujan. Girêdana zexta stratejîk bi alternatîfeke siyasî ya bawerpêkirî, bi têkiliyeke cihêkirî ya bi elîtan re û bi rêyeke zelal a vejandinê re, pêşiyê dide aktoriya Îranî û berdewamiya sazûmanî. Bi vî awayî destkeftiyên leşkerî dibin veguhertineke mayînde.”

Berpirsê rêveber ê MEFê Gregg Roman got: “Seth Kaplan fêhm dike ku guhertina rejîmê li Îranê tenê bi nêzîkatiyeke pirlayen pêk tê, nêzîkatiyeke ku hukûmeta bi serokatiya IRGCê hem ji aliyê leşkerî hem jî ji hundir ve lawaz bike û di heman demê de derfetan ji bo nûavakirina civaka sivîl û aboriyeke bixebitî biafirîne. Argumanên wî bi dûrbînî, orîjînal û razîker in.”

Nivîsa tevahî li vir heye.

Derbarê Foruma Rojhilata Navîn (Middle East Forum, MEF) de

Foruma Rojhilata Navîn, navendeke lêkolînê ya bêqezenc, berjewendiyên Amerîkî li Rojhilata Navîn pêş dixe û şaristaniya Rojava ji Îslamgeriyê diparêze. Ev yek bi weşan, lêkolîn, inîsiyatîvên siyasetan û bernameyên perwerdeya giştî pêk tîne.

Ji bo agahiyên zêdetir, têkiliyê daynin: Gregg Roman info@meforum.org +1 (215) 546-5406 @greggroman (X)