Japon bila têkeve nav hevpeymaniya mezinbûyî ya Hindistan û Îsraîlê

Her ku girêdanên di navbera şerê Îranê û pevçûnên din de zelaltir dibin, hewcedariya avakirina hevpeymaniyan ji bo hevsengkirina dijminên din jî zelaltir dibe. Şerê Îranê bûye gelek tevlihevtir, bi taybetî bi tevlîbûna zêde ya Çîn û Rûsyayê ya li paş perdeyê. Piştgiriya îstîxbaratî, matêryalî, lojîstîkî, dîplomatîk, alavî û aborî ya Çîn û Rûsyayê ji Tehranê re gumanek hindik jî nahêle ku Îran proxyya Çîn û Rûsyayê ye.

Gelek şîrovekar êrîşa Hamasê ya 7ê Cotmeha 2023an a li ser Îsraîlê di çarçoveya şerê Rûsya-Ukraynayê de dinirxînin. Egera ku Rûsya bi destpêkirina pevçûneke herêmî ya bi beşdariya gelek aktoran re çavkaniyên leşkerî, teknolojîk û darayî yên Amerîkayê ji Ukraynayê vegerîne, hîn jî di nav stratejîstan û saziyên îstîxbaratê de mijara nîqaşê ye. Îro, her ku şerekî nû yê Amerîkayê li ber destan e, Çîn û Rûsya dixwazin bi têkildarkirina Dewletên Yekbûyî û lawazkirina kapasîteyên wê li Rojhilata Navîn, têkçûna U.S. bileztir bikin.

Herêmî jî, avahiya arkîtekturê ya ewlehiyê li Rojhilata Navîn di nav guhertineke berfireh de ye. Peymana Mekkeyê (Mecca Pact) di qelişîna şopa stratejîk a Dewletên Yekbûyî de xaleke girîng e. Ji bo Pekîn û Moskowê, kêmbûna bawerpêbûna Washingtonê wekî dabînkerê ewlehiyê li herêmê ne tenê nîşana hunera dewletdariyê ya Generalê sedsala şeşem a berî zayînê Sun Tzu ye, lê belê encameke hesabkirî ya nexşerêya wan a ji bo têkçûna Dewletên Yekbûyî ye.

Hevpeymaniyeke Hindistan-Îsraîl-Japon dikare alîkariya sînordarkirin û rûbirûbûna Îranê û piştgirên wê yên hêzên mezin bike. Japon stûna Pasîfîka Rojava û zincîra giravan a yekem e. Tokyo dikare armancên Çînê li Deryaya Çîna Başûr û Deryaya Çîna Rojhilat sînordar bike û di vê pêvajoyê de Çînê neçar bike ku çavkanî û hewldanên xwe li vê herêmê bi cih bike, da ku berjewendiyên xwe yên ewlehiyê biparêze. Bi heman awayî, nakokiyên dîrokî yên Japonê yên li ser axê bi Rûsyayê re sedemên rewa ne ji bo ku Tokyo li herêmê Moskowê bişopîne. Cihê navendî yê Hindistanê serkeftinek dide wê li Okyanûsa Hindî, ku dikare wê bi kar bîne da ku derbasgeha teng a Tengava Malacca kontrol bike. Li Rojhilata Navîn, Îsraîl dikare girêdana deryayî ya cîhanî ya ku di Deryaya Sor, Kanala Suweyşê û Deryaya Navîn re derbas dibe biparêze, û derbasgehên teng ên Hurmuz û Bab el-Mandebê ewle bike.

Mijûlkirina Çîn û Rûsyayê li erdnîgariyên wan ên xwe dê bi îhtîmaleke mezin îrade û çavkaniyên wan ên ji bo çêkirina aloziyê li qadên Ewropa û Rojhilata Navîn kêm bike. Stûnên sereke yên vê hevkariyê, ku Rojhilata Navîn û Hindo-Pasîfîkê digire nav xwe, ev in: koordînasyona dîplomatîk, parastin û ewlehiya navxweyî, rûbirûbûna agahiyên derew, sîber û binesaziya krîtîk, semîkondaktor, feza, zincîrên dabînkirinê û korîdorên girêdanê yên stratejîk.

Hevpeymaniyeke wiha dikare bibe rêyek ji bo rûbirûbûna Peymana Mekkeyê. Îsraîl, bi parastina xwe ya teknolojiya bilind, zanyariya çandiniyê, rêveberiya sînoran, kapasîteyên sîber, robotîk û îstîxbaratê, dikare bi hêza darayî, bazirganî û teknolojîk a Japonê re bibe hevkar. Hindistan hêza mirovî ya mezin, pisporên jêhatî û kapasîteya hilberînê tîne. Hevpeymaniyeke sêalî dikare pir hevdemtir û hevrêztir be, ji ber nasnameya hevpar wekî demokrasî û hêzên navîn, bi fikarên dişibin hev (lê ne wekhev) li ser Çînê.

Her yek ji van welatan bi Dewletên Yekbûyî û Yekîtiya Ewropayê re hevkariyên stratejîk hene, ku dikarin koordînasyona dîplomatîk a li ser mijarên cîhanî hêsantir bikin. Girêdanên xurt ên di navbera her sê aliyan de jî hişkanên avahîsazî yên ji bo nêzîkbûna stratejîk diafirînin.

Pir dem e ku Washingtonê dijminên xwe li beşên cuda dabeş kiriye, li şûna ku bipejirîne ew bi hev re dixebitin. Ev yek bandora Dewletên Yekbûyî li cîhanê kêm dike, lê herwiha hevkarên Dewletên Yekbûyî jî dixe nav xeterê. Lê belê, eger hevkarên demokratîk ên sereke yên Amerîkayê li Rojhilata Navîn û Asyayê bi hev re bibin yek, dê feyde ji her hevkariyeke dualî ya di navbera wan de pir mezintir be.