Kuweyt dikare bi domdarî bihêztkirina ciwanan paşguh bike?

Kuweyt welatekî ciwan e, piraniya hemwelatiyên wê di bin temenê 35 salî de ne. Kuweyt mîlyarên dolaran di perwerdehiya ciwanan de veberhênan dike. Ciwanên kuweytî yên xwendî, bi dîjîtal girêdayî û di karsaziyê, torên pîşeyî, xebata dilxwazî û nîqaşa giştî de çalak, jêhatîbûn û armancên wan hene ku pêşeroja welatê xwe şikil bidin. Lê bandora wan li ser saziyên siyasî, pêşîniyên aborî û tayînkirinên payebilind hîn jî sînordar e. Pirsgirêka rastîn ne tenê amadekirina ciwanan ji bo serokatiyê ye, lê avakirina saziyan e ku rê bidin wan ev rol bi cih bînin.

Rêzikên hilbijartina xwendekarên Zanîngeha Kuweytê mercên akademîk ên şertbûna namzediyê diyar dikin û ji bo cihên kampanyayê, çalakî û materyalan destûra pêşwext dixwazin. Di Îlona 2024an de, zanîngehê, bi rêwerziya Encumena Zanîngehên Giştî (Council of Public Universities), piştî gilî û gazindanên derbarê bêqaydeyiyan de, rawestandina hilbijartinên xwendekaran li seranserê saziyên perwerdehiya bilind a giştî ragihand. Encumenê xwendekaran beralî çalakiyên zanistî, werzişî, civakî û çandî kir. Her çend ev çalakî jêhatîbûnan pêş dixin jî, nikarin cihê ezmûna hilbijartinan, kampanyayê, avakirina koalîsyonan û berpirsiyariyê bigirin. Di dîrokê de, hilbijartinên xwendekaran ji ciwanên kuweytî re derfet dida ku li ser herikînên siyasî nîqaş bikin, li ser berjewendiyên nakok danûstandinê bikin û hêviyên xwe bi ziman bînin. Rawestandina hilbijartinan yek rêya beşdarbûna siyasî teng kir.

Platformên dîjîtal ji ciwanên kuweytî re qada nîqaşkirina li ser xanî, kar, xizmetên giştî û reforma siyasî peyda dikin, lê dema ev rexne ji sînorên qanûnî yên ku dewlet wan wekî pir hestiyar şîrove dike derbas dibin, beşdariya serhêl dikare rîskên hiqûqî bi xwe re bîne. Nediyarbûna ku ji vê derdikeve piştgiriyê dide xwesansûrkirinê û ciwanan ji pirsîna biryaran, rêxistinbûna hevpar an daxwazkirina berpirsiyariyê dûr dixe, bi vî awayî beşdariya şaristaniyê û baweriya bi saziyan qels dike.

Beşdariya siyasî her wiha bi gihîştina toran, agahiyan, çavkaniyan û biryardaran ve girêdayî ye. Malbatên siyasî yên bi nav û deng, berjewendiyên karsaziyê, têkiliyên civakî û hiyerarşiyên îdarî dikarin rêberî û derfetên pîşeyî peyda bikin. Nebûna partiyên siyasî yên fermî û sîstema dengê yekane yê neveguhêz kampanyaya kesane teşwîq dikin. Lê pisporên ciwan ên bêyî van torên hevgirtî gelek caran bi dezavantajên avakî re rûbirû dibin.

Newekheviyên darayî van dezavantajan xurttir dikin. Kampanya ji bo avakirina bingehên dengdêran, seferberkirina dengdêran û pêşbaziyê bi torên hevgirtî re çavkaniyan dixwaze. Malbatên dewlemend, torên eşîrî û blokên siyasî yên yekgirtî dikarin çavkaniyan bicivînin û ji berbijêrên serbixwe yên ji paşxaneyên feqîrtir bi bandortir piştgiriyê seferber bikin. Rêjeya bilind a ji nû ve hilbijartina endamên berê di 2024an de bêtir nîşan dide ka avantajên siyasî û darayî yên heyî çawa dikarin xwe ji nû ve nûve bikin. Pirsgirêk gihîştina newekhev a çavkaniyên siyasî ye, ku beşdariyê dike îmtiyazeke dewlemendî û têkiliyan, ne pêşbaziyeke fikrên nû, jêhatîbûn û piştgiriya giştî. Lêkolînên dawî yên li ser Kuweytê çîna civakî wekî diyarkerekî sereke yê beşdariya siyasî destnîşan dikin û bal dikişînin ser hewcedariya sînorên xerckirinê, şefafiyeta darayiya kampanyayê û çavdêriyeke hilbijartinê ya bihêztir.

Li Kuweytê gelek rêxistinên pêşxistina ciwanan hene, di nav wan de Loyac, INJAZ Kuwait û Kuwait Youth Council (Encumena Ciwanan a Kuweytê) ku karsazî, serokatî û jêhatîbûna kar pêş dixin. Her çend van hewldanan bingehên hêja peyda dikin jî, ciwan hewce ne ku bandoreke watedar li ser çêkirina polîtîkayê bikin. Di 10ê Gulana 2024an de, Kuweytê Meclîsa Neteweyî belav kir û çend bendên destûrî rawestand. Hikûmetê ev tedbîr wekî pêwîst ji bo çareserkirina têkçûna sazîyî û parastina berjewendiyên neteweyî rastdar kirin. Dibe ku ev sedem rast be, lê ji bo ciwanan derfetên fermî yên bandorkirina li ser qanûndanînê bi rêya nûnertiya hilbijartinê kêm kir. Di rewşa jinên ciwan ên kuweytî de jî, dijwarî digihîjin rêvebirina torên siyasî yên ku mêr tê de serdest in, hêviyên çandî û astengên sazî. Astengên bi vî rengî li ber beşdariya ciwanan dikarin rêveberiya tevlîhev û pêşketina berdewam qels bikin.

Rizgarkirina Kuweytê ya di 1991ê de bi serokatiya DYAyê hevkariyeke li ser berjewendiyên ewlehiyê yên hevbeş xurt kir. Lê belê, dibe ku girêdanên hestyarî di nav ciwanên Kuweytê de kêm bibin, ew ciwanên ku niha dibînin ka Îran êrîşên tolhildanê li ser binesaziya petrol û balafirgehên Kuweytê dike, û her wiha li ser bingehên DYAyê li Kuweytê. Ev ji Washingtonê dixwaze ku têkiliyên xwe ji derveyî elîta Kuweytê û hevpeyvînerên siyasî û ewlehiyê yên payebilind firehtir bike. Divê ew bi rêya zêdetir bernameyên guherandina zanîngehan, hevkariya teknîkî, hevkariyên ewlehiya sîber, bernameyên karsaziyê û torên pîşeyî derfetên girêdanê bi ciwanan re biafirîne.

Ji bo Kuweytê, pevçûna heyî qelsiyên wê yên jeostratejîk û jeo-aborî û sînorên bêalîbûna bi sînor tîne ber çavan. Rêya pêş nîşanî nêzîkatiyeke berdewamtir dike ku reformên pîvanbar, rêyên bihêztir ên ji dibistanê bo karê, û mekanîzmayên fermî yên ku bi rêya wan pisporên ciwan dikarin polîtîkaya giştî şikil bidin û binirxînin, dihewîne, bi awayekî ku armancên neteweyî û daxwazên nifşan hevsengî bike. Ciwanên Kuweytê hewceyî “cihekî li ser maseyê” ne. Pirs ne ev e ka ciwanên kuweytî dikarin pêşengiyê bikin an na, lê ev e ka sîstemeke siyasî ya ku bi patronaj û torên kûrveçûyî hatiye şikilandin wê cih ji wan re veke ku desthilatê parve bikin an na.