Washington divê valahiyên bazirganiya kriptoyê ya Îran û Rûsyayê bigire

Di 1ê Cotmeha 2026an de, Wezareta Xezîneyê ya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê tora A7, rêkeftineke bankingê ya nepenî ji bo ku Rûsya û Îran cezayan derbas bikin, wek rêxistineke sûcdar a transnetewî destnîşan kir. Tora Lêkolîna Sûcên Darayî ya Wezareta Xezîneyê (Financial Crimes Enforcement Network, FinCEN) pêşniyar kir ku pargîdaniyên wê yên perdeyî (front companies) ên li welatên sêyemîn ji pergala darayî ya Amerîkayê bên qutkirin. Wezareta Xezîneyê ragihand ku toreke dayinê ya Rûsî, ku siyasetmedarê revok ê Moldovayê Ilan Shor bi rê ve dibir û “banka berevaniyê” ya Rûsî Promsvyazbank ava kiribû, piştgirî dida Supaya Pasdarên Şoreşa Îslamî (IRGC) ya Îranê û “hêzên cîgir ên Îranî, wek Hamas.”

Promsvyazbank xizmetê dide nêzîkî sedî 70 ji peymanên berevaniyê yên Rûsyayê. Her çend çalakiya 1ê Cotmehê destpêkeke baş be jî, bi têra xwe dûr naçe. Wezareta Xezîneyê dibêje ew pargîdaniyên perdeyî di navbera Çileya 2025an û Hezîrana 2026an de zêdetirî $17 milyar muamele pêvajo kirine, da ku alîkariya banka navendî ya Îranê, Supaya Pasdarên Şoreşa Îslamî û rêxistinên terorîst ên bi piştgiriya Îranê bikin ku drav veguhêzin. Heta pargîdaniyeke perdeyî ya tora A7ê rasterast bi fîloya nepenî ya Îranê re mamele kir.

Tomarên blockchainê nîşan didin ka drav çawa di nav van bankan, pargîdaniyan û saziyên cihêreng de diherike. Di 7ê Tebaxa 2026an de, Wezareta Xezîneyê Shelbit, platformeke Îranî ya ku li Gurcistan, Polonya û Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî pargîdaniyên wê hene, ji ber veguhastina dravan bo cuzdanên Supaya Pasdarên Şoreşa Îslamî destnîşan kir. TRM Labs, pargîdaniyeke pêşeng a îstîxbarata blockchainê û analîtîka daneyan, $6.3 milyar di nav cuzdanên girêdayî Shelbitê de şopand, di nav de $318 milyon bi eşkerebûna bi A7ê re. Di 17ê Îlona 2025an de, Shelbit $2 milyon bi çar veguhastinan şand cuzdanekê ku paşê Buroya Niştimanî ya Îsraîlê ya Têkoşîna Dijî Fînansekirina Terorê wek binesaziya Hamasê destnîşan kir. Ev destnîşankirina Îsraîlî girêdana di navbera van tebeqeyên tesfiyeyê û fînansekirina Hamasê de xurttir dike. TRM Labs hişyarî dide ku daneyên ser zincîrê nîşan didin ka drav bi ku re çûye, lê ne ka kê çi dizanibû. Dîsa jî, rastiya ku Supaya Pasdarên Şoreşa Îslamî, Hamas û saziyên bi piştgiriya dewleta Rûsyayê heman mekanîzmaya tesfiyeyê bi kar anîne, giran e.

Shelbit, A7 û TokenSpot heman tebeqeya tesfiyeyê parve dikin, bi stablecoinê USD Tether (USDT) wek tora serdest a veguhastina drav di navbera aliyan de. Her platformek ji van bi cezayan an jî rêzikên li benda cîbicîkirinê re rû bi rû ye, lê Xezîneya Amerîkayê wan wekî lepikên heman ehtepotê nahesibîne. Ew ehtepot niha Sberbank e, ku encama dawî girê dide, hevaheng dike û qanûnî dike.

Valahiyên din jî didomin. Di 2yê Hezîrana 2026an de, Ofîsa Kontrola Milkên Biyanî ya Wezareta Xezîneyê ya Amerîkayê Nobitex, mezintirîn borsaya kriptoyê ya Îranê, û sê borsayên navxweyî yên din ên Îranî destnîşan kir, ku ev yek sermiyanê Îranî ber bi tebeqeyên derve yên wek Shelbitê û ber bi pergalên paralel ên Rûsî ve bir. Qanûna Federal a 282-FZ, ku Serokomarê Rûsyayê Vladimir Putin di 4ê Tebaxa 2026an de îmze kir, destûr daye pargîdaniyên Rûsî ku bazirganiya derveyî bi dravên dîjîtal tesfiye bikin. Kaplan Panesh, cîgirê serokê komîteya budceyê ya Dumayê, got ku qanûn dihêle pargîdanî bi “derbaskirina cezayan” drav bidin hevkarên xwe. Sberbank, ku ji 2022an ve di bin cezayên tevahî yên Amerîkayê de ye, yekser tesfiyekirina kriptoyê ji bo bazirganiya derveyî dest pê kir, û li tenişta A7ê kanalên bi piştgiriya dewletê ava kir.

Di 14ê Îlona 2026an de, Xezîneya Amerîkayê VTB Bank ji ber avakirina kanalên rûbil-riyal bi bankên Îranî re destnîşan kir û hişyarî da bankên biyanî ku têkiliyên xwe bibirin. Rexnegir dibêjin cezayên duyemîn ên li ser bankên Rûsî dibe ku bibin sedema bandorên bazirganî yên li ser hevalbendên welatên sêyemîn, lê eşkerebûn bi mebest teng e: Fermana Rêveberiyê (Executive Order) 13902 tenê digihîje wan bankên biyanî yên ku bi zanebûn herikîna draveyên Îranî tesfiye dikin. Bazirganiya asayî bi cîranên Rûsyayê re li derveyî çarçoveya wê dimîne.

Mekanîzmaya Qirxizistanê jî pirsgirêkê nîşan dide. Di 6ê Cotmeha 2026an de, TRM Labs nirxand ku TokenSpot, borsayeke xwedî lîsans a Bîşkekê, wekî pargîdaniyeke perdeyî ya Grinexê kar dike, ku ew jî cîgirê Garantexê ye, borsayeke Rûsî ya cezakirî. TokenSpot nêzîkî $680 milyon şand A7ê û di nav hevberdestên Shelbitê de xuya dike. Keyaniya Yekbûyî du roj şûnda TokenSpot cezakir. Washington heman awayî ne kir, û di 10ê Cotmehê de, rêkxerê Qirxizistanê hîn jî TokenSpot wekî xwedî lîsans tomar dikir. Divê Washington zextê li rêkxerên Bîşkekê bike ku lîsansa wê betal bikin.

Divê Xezîne A7, Shelbit, TokenSpot û kanalên 282-FZ wek boriyeke yekgirêdayî bihesibîne. Divê rêzika dawî ya Tora Lêkolîna Sûcên Darayî (FinCEN) hem platformên tesfiyeyê yên Îranî bigire nav xwe, hem jî lîsteya xwe ya ne-giştî ya binkarguzaran bi rêkxerên li Gurcistan, Polonya, Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî û Qirxizistanê re parve bike. Divê Ofîsa Kontrola Milkên Biyanî TokenSpot destnîşan bike û bi eşkereyî ragihîne ku her banka Rûsî an navbeynkarê xwedî lîsans, ku li gorî 282-FZ dayinên kriptoyê ji bo hevberdestên Îranî tesfiye dike, dê rastî çarenûsa VTB Bankê were.

Di dawiyê de, divê Xezîne Beşa 8 a Guiding and Establishing National Innovation for U.S. Stablecoins Act bi cih bîne, ku ji Wezareta Xezîneyê dixwaze rê li ber platformên Amerîkî bigire ku stablecoinên biyanî lîste bikin, heke derhêner guh nedin fermanên cemidandinê. Raporeke karmendên hindikahiyê yên Senatoyê eşkere kir ku sedî 84 ji 846 cuzdanên cezakirî yên girêdayî Îranê stablecoinê USDT bi kar anîne, û Tether hîn jî cuzdanên banka navendî yên ku di Kanûna 2025an de li ser înternetê derketibûn, nexistibûn lîsteya reş. Divê Xezîne ji bo USDTya di cuzdanên girêdayî A7ê de fermanên cemidandinê derxe, çawa ku Tether di Nîsana 2026an de $344 milyon ji draveyên banka navendî ya Îranê cemidand. Ev ku her torê ku Supaya Pasdarên Şoreşa Îslamî û Hamas fînanse dike hîn jî muameleyan bi tokenên bi dolarê girêdayî tesfiye dike, têkçûna Washingtonê nîşan dide di girtina hemû valahiyan û zuwakirina fînansekirina terorê de.