Mohamed Fahmy pirsa Birayên Misilman li ber Ottawayê radixe

Di 19ê Cotmehê de li Ottawayê, du zilamên ku di girtîgehê de li ser tevgerên îslamîst fêr bûbûn, pirsek ji Kanadayê kirin ku heta niha hikûmeta wê bersiva wê nedaye. Mohamed Fahmy 438 rojan li girtîgehên Misirê ma. Theo Padnos nêzîkî du salan wek rehîneyê şaxê sûrî yê el-Qaîdeyê hat girtin. Di panêlekê de digel Brian Lee Crowley, damezrînerê Macdonald-Laurier Institute, her du çalakvanan kampanyaya “Canada Act Now” ya Weqfa Fahmy (Fahmy Foundation) da destpêkirin.

Di panêlê de, Fahmy ev pirs raxist: “Eger hikûmetên li seranserê Rojhilata Navîn, Ewropayê, welatên ku piraniya wan misilman e, û niha jî Dewletên Yekbûyî, Birayên Misilman û şaxên wan ên cihêreng ewqas ciddî dîtine ku hêjayî navlêkirina terorîst an tundrew bin, çima Kanadayê lêkolîneke şefaf û berfireh li ser vê rêxistinê û torên wê yên li vir nekiriye?”

Ev pirsa rast e. Her weha ew pirs e ku Ottawa herî kêm dixwaze bibihîze.

Şahidê ku Qahîreyê afirand

Fahmy desthilatiya xwe ya axaftinê li ser Birayên Misilman bi rêyeke dijwar bi dest xist. Di Kanûna Yekem a 2013an de, polîsên Misirê ew û du hevkarên wî yên Al Jazeera English li Qahîreyê girtin. Dozgeran ew bi alîkariya rêxistineke terorîst, ango Birayên Misilman, û bi belavkirina nûçeyên derewîn tawanbar kirin. Komên azadiya çapemeniyê li çaraliyê cîhanê darazkirin şermezar kir, û Serok Abdel Fattah el-Sisi di Îlona 2015an de Fahmy efû kir.

Misirê ew li beşa terorê ya Girtîgeha Scorpion girt, li kêleka serkirdatiya Birayên Misilman, di nav de Rêberê Giştî yê wan, Mohamed Badie. Wî bi wan re xwarin par ve kir, mehan bi wan re axivî, û dît ka girtiyên ciwan çawa ber bi îdeolojiya wan ve têne kişandin. Salên berê, dema ku bi Komîteya Navneteweyî ya Xaça Sor re dixebitî, wî li girtîgehên Lubnanê bi girtiyên Birayên Misilman û Fatah al-Islam re hevpeyvîn kiribûn, bêyî ku kesek jê re hevraz be. Bala xwe bidin vê îroniyê. Zilamê ku Qahîreyê wek alîkarê Birayên Misilman avêtibû girtîgehê, derket û bû yek ji rexnegirên herî agahdar ên vê tevgerê. Di Kanûna Yekem a 2025an de, wî di National Post de bang li Ottawayê kir ku komê wek saziyeke terorîst bi nav bike.

Padnos, berpirsê lêkolînê yê weqfê, di Cotmeha 2012an de li nêzî sînorê Tirkiyeyê hat revandin û ji aliyê Jabhat al-Nusra ve hat girtin, ku wê demê di bin serokatiya Abu Mohammad al-Jolani de bû, yê ku niha wek Serok Ahmed al-Sharaa Sûriyeyê bi rê ve dibe. Padnos, ku di Tebaxa 2014an de azad bû, ji wê demê ve bi malbatên kanadiyên ciwan re xebitiye ku çûbûn tevlî komên cîhadî yên li Sûriyeyê bibin. Wî di daxuyaniya destpêkirina kampanyayê de got: “Radîkalbûn kêm caran bi şiddetê dest pê dike. Ew bi raman, gilî, tecrîd û lêgerîna nasname an aîdiyetê dest pê dike.”

Kanada bi tenê maye

Hikûmetên din bi vê mijarê re mijûl bûne. Misirê di 2013an de Birayên Misilman wek komeke terorîst bi nav kir; Erebistana Siûdî û Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî di 2014an de li pey wan çûn. Urdunê di Nîsana 2025an de ew qedexe kir, piştî ku hêzên ewlehiyê kurê serkirdeyekî Birayên Misilman bi operasyoneke teqemeniyan ve girê da. Di 13ê Çileyê 2026an de, Washingtonê şaxên misrî û urdunî ji ber piştgiriya wan a madî ya ji Hamasê re bi nav kir, û şaxê lubnanî jî wek Rêxistineke Terorîst a Biyanî destnîşan kir. Di Adarê de, şaxê sûdanî lê zêde kir. Di 8ê Cotmehê de, Parlamentoya Ewropayê bi 381 dengan li hember 167 dengan ji bo stratejiyeke Yekîtiya Ewropayê (YE) ya li dijî “têketina ji hundir” (entryism) ya Birayên Misilman deng da û ji dewletên endam xwest ku kes û komên bi Birayên Misilman re girêdayî têxin lîsteya terorîst a Yekîtiyê. Nirxandina hikûmeta Brîtanyayê ya 2015an gihîşt vê encamê ku “endametiya Birayên Misilman, girêdana bi wan re, an bandora wan divê wek nîşaneyeke muhtemel a tundrewiyê bê hesibandin.”

Kanadayê tu tişt ji van nekiriye. Lîsteya wê ya saziyên terorîst Hamasê wiha pênase dike: ew “ji şaxê filistînî yê Birayên Misilman derketiye.” Ottawa zarokê dixe lîsteyê. Wê tu carî dê û bav venekolaye.

Deneran çi dîtin

Doza Fahmy ne li ser mînakên biyanî ava ye. Di Kanûna Yekem a 2015an de, Canada Revenue Agency (CRA) dest bi deneriyeke li ser Muslim Association of Canada (MAC) kir, ku xêrxaza misilmanan a herî mezin a bingehîn a welêt e. Li gorî biryareke Dadgeha Bilind a Ontarioyê ya 2023an, di nav 13 mehan de, deneran 30 serdanên cihan kirin, 27 hevpeyvîn pêk anîn, û nêzîkî 1 mîlyon danûstandinên darayî li ser 60 hesabên bankeyê, her weha 415,874 e-name, vekolîn. Nameya pêşîn a ajansê pêşniyar kir ku statuya xêrxaziyê ya MAC bê rawestandin û behsa girêdanên siyasî yên bi Birayên Misilman re kir; du berpirsên berê şêwirmendiya Mohamed Morsi kiribûn.

Analîza Weqfa Fahmy ya Sibatê li ser dosyayê encama wê ya herî berbiçav derxist holê: endamên şaxên Birayên Misilman ên Rojhilata Navîn dikarin hema bêje bi awayekî xweber derbasî nav MAC bibin, û dîsa vegerin. Fahmy di 21ê Cotmehê de ji CTV re got ku ev rêkeftin wek “pevguhertineke bi şêwaza zanîngehê” dixebite. MAC dibêje denerî cihêkar bû, û diyar dike ku statuya wê ya xêrxaziyê ne hate rawestandin û ne jî hate betalkirin; dadgehan îtiraza wê pir zû dît. Deneriyê bersiva pirseke bacê da. Pirsa ewlehiyê ya ku wê rakir, hê li ber tu nirxandineke giştî nehatiye danîn.

Yên din jî gihîştine encamên wekhev. Sibeha destpêkirina kampanyayê, National Post li ser lêkolîneke nêzîkî 200-rûpelî ya Institute for the Study of Global Antisemitism and Policy rapor kir, ku bandora bi Birayên Misilman re girêdayî di xêrxaziyan, kampusan û hilbijartinên kanadî de dişopîne. Joe Adam George yê Foruma Rojhilata Navîn (Middle East Forum) hişyarî daye ku Washington pirsgirêka Birayên Misilman a Kanadayê wek gefeke li ser ewlehiya Amerîkaya Bakur dibîne.

Divê Ottawa çi bike

Fahmy di diyarkirina tiştê ku ew daxwaz nake de hûrbîn e. Wî di daxuyaniya destpêkirina kampanyayê de got: “Ev ne li ser armanckirina misilmanan an sînorkirina derbirrîna olî an siyasî ya rewa ye. Ev li ser sepandina heman vekolînê li ser tevgerên îslamîst e ku em li ser her rêxistinekê disepînin ku îdeolojî, aborî an torên wê dikarin gefê li kanadiyan bikin.” Rojnamevanekî misilman ê misrî-kanadî ku vê gotinê tîne ziman, dijwar e ku wek nijadperestekî bê redkirin, û tam ji ber vê yekê kampanyaya wî girîng e. Sê tişt ji vê derdikevin.

Yekem, divê Ottawa wê nirxandina ku Fahmy dixwaze ferman bike: giştî, berfireh, û li gorî modela Brîtanyayê. Wî ji CTV re got, gava ew hebe, lêkolîner dikarin “veguhestinên pereyan” û “endamên ku difirin û tên û diçin” bişopînin.

Duyem, divê Ottawa her şaxekî Birayên Misilman ê ku Washingtonê destnîşan kiriye, li gorî pîvana lîsteyê ya di beşa 83.05 a Criminal Code (Qanûna Cezayê) de biceribîne. Kanada jixwe Hamasê dixe lîsteyê. Ew şaxên ku Washingtonê ji ber piştgiriya Hamasê destnîşan kirine, heman vekolînê heq dikin.

Sêyem, divê Ottawa ji bo xebatên pêşîlêgirtinê yên ku Fahmy li Brîtanyayê lêkolîn kirine budceyê peyda bike: destwerdana zû, rêberiya yek-bi-yek, û ew zanîna olî ya ku dihêle şêwirmendek bersiva kesê berhevker bide yê ku nivîsarên pîroz xwar dike.

Fahmy ji CTV re got ku tirsa wî ya herî mezin ew e ku ramanên Birayên Misilman li Kanadayê “asayî” bibin, û ku tevgereke li piraniya cîhana erebî qedexekirî dest pê bike vî welatî wek “stargeheke ewle” bibîne.

Wî 438 roj da ji bo mafê ku doza xwe bibêje.

Divê Kanada bersiva wî bide.